گنجور

پیام

 
اقبال لاهوری
اقبال لاهوری » پیام مشرق
 

از من ای باد صبا گوی به دانای فرنگ

عقل تا بال گشود است گرفتار تر است

برق را این به جگر میزند آن رام کند

عشق از عقل فسون پیشه جگردار تر است

چشم جز رنگ گل و لاله نبیند ورنه

آنچه در پردهٔ رنگ است پدیدار تر است

عجب آن نیست که اعجاز مسیحا داری

عجب این است که بیمار تو بیمار تر است

دانش اندوخته ئی دل ز کف انداخته ئی

آه زان نقد گرانمایه که در باخته ئی

حکمت و فلسفه کاریست که پایانش نیست

سیلی عشق و محبت به دبستانش نیست

بیشتر راه دل مردم بیدار زند

فتنه ئی نیست که در چشم سخندانش نیست

دل ز ناز خنک او به تپیدن نرسد

لذتی در خلش غمزهٔ پنهانش نیست

دشت و کهسار نوردید و غزالی نگرفت

طوف گلشن ز دو یک گل بگریبانش نیست

چاره این است که از عشق گشادی طلبیم

پیش او سجده گذاریم و مرادی طلبیم

عقل چون پای درین راه خم اندر خم زد

شعله در آب دوانید و جهان برهم زد

کیمیا سازی او ریگ روان را زر کرد

بر دل سوخته اکسیر محبت کم زد

وای بر سادگی ما که فسونش خوردیم

رهزنی بود کمین کرد و ره آدم زد

هنرش خاک بر آورد ز تهذیب فرنگ

باز آن خاک به چشم پسر مریم زد

شرری کاشتن و شعله درون تا کی؟

عقده بر دل زدن و باز گشودن تا کی؟

عقل خود بین دگر و عقل جهان بین دگر است

بال بلبل دگر و بازوی شاهین دگر است

دگر است آنکه برد دانهٔ افتاده ز خاک

آنکه گیرد خورش از دانهٔ پروین دگر است

دگر است آنکه زند سیر چمن مثل نسیم

آنکه در شد به ضمیر گل و نسرین دگر است

دگر است آنسوی نه پرده گشادن نظری

این سوی پرده گمان و ظن و تخمین دگر است

ای خوش آن عقل که پهنای دو عالم با اوست

نور افرشته و سوز دل آدم با اوست

ما ز خلوت کدهٔ عشق برون تاخته ایم

خاک پا را صفت آینه پرداخته ایم

در نگر همت ما را که به داوی فکنیم

دو جهان را که نهان برده عیان باخته ایم

پیش ما میگذرد سلسلهٔ شام و سحر

بر لب جوی روان خیمه بر افروخته ایم

در دل ما که برین دیر کهن شبخون ریخت

آتشی بود که در خشک و تر انداخته ایم

شعله بودیم ، شکستیم و شرر گردیدیم

صاحب ذوق و تمنا و نظر گردیدیم

عشق گردید هوس پیشه و هر بند گسست

آدم از فتنه او صورت ماهی در شست

رزم بر بزم پسندید و سپاهی آراست

تیغ او جز به سر و سینهٔ یاران ننشست

رهزنی را که بنا کرد جهانبانی گفت

ستم خواجگی او کمر بنده شکست

بی حجابانه ببانگ دف و نی می رقصد

جامی از خون عزیزان تنک مایه بدست

وقت آن است که آئین دگر تازه کنیم

لوح دل پاک بشوئیم و ز سر تازه کنیم

افسر پادشهی رفت و به یغمائی رفت

نی اسکندری و نغمهٔ دارائی رفت

کوهکن تیشه بدست آمد و پرویزی خواست

عشرت خواجگی و محنت لالائی رفت

یوسفی را ز اسیری به عزیزی بردند

همه افسانه و افسون زلیخائی رفت

راز هائی که نهان بود ببازار افتاد

آن سخن سازی و آن انجمن آرائی رفت

چشم بگشای اگر چشم تو صاحب نظر است

زندگی در پی تعمیر جهان دگر است

من درین خاک کهن گوهر جان می بینم

چشم هر ذره چو انجم نگران می بینم

دانه ئی را که به آغوش زمین است هنوز

شاخ در شاخ و برومند و جوان می بینم

کوه را مثل پر کاه سبک می یابم

پر کاهی صفت کوه گران می بینم

انقلابی که نگنجد به ضمیر افلاک

بینم و هیچ ندانم که چسان می بینم

خرم آنکس که درین گرد سواری بیند

جوهر نغمه ز لرزیدن تاری بیند

زندگی جوی روان است و روان خواهد بود

این می کهنه جوان است و جوان خواهد بود

آنچه بود است و نباید ز میان خواهد رفت

آنچه بایست و نبود است همان خواهد بود

عشق از لذت دیدار سراپا نظر است

حسن مشتاق نمود است و عیان خواهد بود

آن زمینی که برو گریهٔ خونین زده ام

اشک من در جگرش لعل گران خواهد بود

مژدهٔ صبح درین تیره شبانم دادند

شمع کشتند و ز خورشید نشانم دادند

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف) | منبع اولیه: سایت علامه اقبال | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۷ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

زهرا نوشته:

من یک جا خواندم که اقبال لاهوری پاکستانی است ولی شما نوشتید هندی است منبع : کتاب زندگی نامه شاعران معشوق

شمس الحق نوشته:

خانم زهرا آیا شما مطمئن هستید که کتابی که فرمودید … زندگی نامه شاعران معشوق است ؟!! در هر صورت پاکستان قسمتی از هند است که هنگام اشغال توسط ارتش انگلستان به چندین قسمت تقسیم شد از جمله پاکستان و مسلمانان را به این بخش از هندوستان گسیل داشتند و نامش را هم گذاشتند پاکستان یعنی سرزمین پاک ها .

زهرا نوشته:

بله استاد شمس الحق
این کتاب زندگی نامه شاعرانی است که در اشعارشان بیان عاطفی به کار رفته است مانند حافظ وهاتف اصفهانی
ولی ممنون از اطلاعاتتان

شمس الحق نوشته:

حقیر باید تشکر کند بانوی محترم ، سبب حیرتم این است که “شاعران معشوق” قدری ثقیل می نماید و شاید شاعران عاشق یا شاعرانی که از عشق سخن می گویند نیکوتر می نمود و آیا نویسنده کتاب اهل ایران است سرکار خانم؟ اگر ممکن است نام نویسنده را بفرمایید ، ضمناً کدام شاعر است که از عشق سخن نرانده باشد ، شاعران پارسی گو همه از عشق گفته اند ، حتی فردوسی و مولوی ، عشق زمینی و آسمانی :
عاشقی گرزین سر و گر زان سر است / عاقبت ما را بدان سر رهبر است
هرچه گویم عشق را شرح و بیان / چون به عشق آیم خجل باشم از آن
سراسر مثنوی و دیوان شمس سخن عشق است و عاشقی ،
کلمه عشق را از دواوین شعر بیشتر شعرای ما حذف کنید ،خواهید دید که چیز چندانی باقی نمی ماند . درود بر شما .

زهرا نوشته:

استاد شمس الحق

نویسندگان این کتاب ایرانی هستند قاسم کریمی،حمید رضا میر حاجی و جعفر معدندار.
در این کتاب زندگی نامه ۵۶ شاعر امده است ومن فقط نام سه نفر را برده ام و علت این نامگذاری را نمی دانم

شمس الحق نوشته:

متشکرم خانم عزیز ، ملاحظه فرمودید ، کل شعرای ما همین پنجاه و چند تنند و همگان از عشق سروده اند که در آن کتاب جای گرفته اند .

مجتبا نوشته:

شرری کاشتن و شعله درون تا کی…
“…شعله درودن تا کی” صحیح است.

کانال رسمی گنجور در تلگرام