گنجور

غزل شمارهٔ ۴۸۳

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

سحرگه ره روی در سرزمینی

همی‌گفت این معما با قرینی

که ای صوفی شراب آن گه شود صاف

که در شیشه برآرد اربعینی

خدا زان خرقه بیزار است صد بار

که صد بت باشدش در آستینی

مروت گر چه نامی بی‌نشان است

نیازی عرضه کن بر نازنینی

ثوابت باشد ای دارای خرمن

اگر رحمی کنی بر خوشه چینی

نمی‌بینم نشاط عیش در کس

نه درمان دلی نه درد دینی

درون‌ها تیره شد باشد که از غیب

چراغی برکند خلوت نشینی

گر انگشت سلیمانی نباشد

چه خاصیت دهد نقش نگینی

اگر چه رسم خوبان تندخوییست

چه باشد گر بسازد با غمینی

ره میخانه بنما تا بپرسم

مآل خویش را از پیش بینی

نه حافظ را حضور درس خلوت

نه دانشمند را علم الیقینی

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی) | شعرهای مشابه | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

حاشیه‌ها

تا به حال ۷ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

حمیدرضا نوشته:

«که ای صوفی شراب آن گه شود صاف
که در شیشه بماند اربعینی»
این بیت گویا به این حدیث نبوی نظر دارد که:
«من اخلص لله اربعین صباحاً جرت ینابیع الحکمة من قلبه علی لسانه»

ادهمی نوشته:

با سلام
در بیت یکی مانده به آخر ،مصراع دوم(مال خویش را از پیش بینی)
باید به جای (مال) از واژه ملال استفاده شود.
متشکرم


پاسخ: با تشکر، کلمهٔ اشتباه تایپ شده «مآل» است که تصحیح شد.

امیرمسعود نوشته:

ضمن تشکر از زحمات گردانندگان این سایت ادبی، در چندین نسخه از دیوان لسان الغیب بیت آخر را به این شکل دیده بودم: “نه حافظ را حضور درس قران” و از این حیث که درس با قران از لحاظ کلامی نزدیکتر می باشد زیباتر به نظر می رسد.
با آرزوی موفقیت

محمد نوشته:

درود بر همه دوستان-این شعر تو آلبومی به نام گلبانگ۲ از شجریان و با کمانچه نوازی زیبا استاد بهاری به بهترین نحو اجرا شده و میتوان به خوبی ابیات را درک کرد. امیدوارم ما هم طبق بیت زیر جامه عمل پوشانیم:
ثوابت باشد ای دارای خرمن
اگر رحمی کنی بر خوشه چینی آخ آخ آخ…ای داد و بیداد………………………………………

جاوید مدرس (رافض) نوشته:

…………………………………………………….
…………………………………………………….
گفتم روَم به خواب و ببینم ……
حافظ ز آه و ناله امانم نمی‌دهد

خیال دوست: ۲۰ نسخه (۸۰۱، ۸۱۳، ۸۱۸، ۸۲۱، ۸۲۴، ۸۲۵، ۸۳۶ و ۱۳ نسخۀ متأخّر یا بی‌تاریخ) خانلری، عیوضی، نیساری، جلالی نائینی- نورانی وصال، سایه

جمال دوست: ۱۴ نسخه (۸۰۳، ۸۱۹، ۸۲۳، ۸۲۷، ۸۴۳ و ۹ نسخۀ متأخّر یا بی‌تاریخ) قزوینی- غنی، خرمشاهی- جاوید

(مر) وصال دوست: ۱ نسخه (۸۲۲) اشتباه کتابت
جمال یار: ۱ نسخۀ متأخّر (۸۷۴)
جمال او: ۱ نسخۀ بسیار متأخّر (۸۹۸)

۳۸ نسخۀ شناخته شده از قرن نهم هجری از جمله ۱۱ نسخۀ کاملِ کهنِ مورّخ، غزل ۲۲۳ و این بیت از آن را دارند.
………………………………………………………
………………………………………………………

جاوید مدرس (رافض) نوشته:

*************************************
ﻧ……………………………….
نه درمان دلی نه درد دینی

نه همت را امید سربلندی: ۱۴ نسخه (۸۰۳، ۸۱۳، ۸۱۴- ۸۱۳، ۸۲۴ و ۸ نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ) خانلری، عیوضی، جلالی نائینی- نورانی وصال

نمی‌بینم نشاطِ عیش در کس: ۲۶ نسخه با اختلاف (۸۰۱{«با کس» مثل: ۸۶۷}، ۸۱۸{نمی‌بینیم}، ۸۱۹{«نشاط و عیش» مثل ۸۲۷ و ۱۴ نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ}، ۸۲۱، ۸۲۲{نشاطِ عشق}، ۸۲۳، ۸۲۵، ۸۲۷، ۸۴۳ و ۱۷ نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ{۲ نسخۀ بی‌تاریخ: «نشانِ خیر»، «نشانِ عیش») قزوینی- غنی، نیساری، سایه، خرمشاهی- جاوید

نه کس را در جهان رویی و رایی: ۱ نسخۀ بی‌تاریخ

۴۱ نسخه غزل ۴۷۴ را دارند و بیت فوق در ۲ نسخه نیست. ۲ نسخه نیز هر دو مصرع مورد بحث را دارند اما برای دو بیت بدین صورت که دو نسخه مورخ ۸۷۵ و ۸۹۳ با مصرع نخست ضبط ۱۴ نسخه، مصرع دومشان این است: (… / نه نقش عشق بر لوح جبینی) و بیت دومی نیز دارند که دکتر نیساری با توجه به انتخاب (… / نمی‌بینم نشاطِ عیش در کس) در مورد بالا به استناد آن دو نسخه، هر دو بیت را در متن آورده است:

نمی‌بینم نشاطِ عیش در کس
نه درمان دلی نه درد دینی

نه همت را امید سربلندی
نه نقش عشق بر لوح جبینی

اگرچه به نظر می‌رسد دو مصرع بیت نخست به گزینش خانلری وعیوضی و جلالی نائینی- نورانی وصال تناسب بیشتری با یکدیگردارند ولی با این انتخاب بیت دومی در کار نخواهد بود زیرا بیت دوم بدین صورت در نسخه‌ها دیده نشد:

نه همت را امید سربلندی
نه درمان دلی نه درد دینی

نمی‌بینم نشاطِ عیش در کس
نه نقش عشق بر لوح جبینی
*****************************************
*****************************************

محمد نوشته:

ببت آخر اوج کباده کشی و جدل خواجه است با عقل گرایان. ایشان پس از ابراز عقاید و درس هایشان در بیت های اول تا یکی مانده به آخر، در بیت آخر متذکر میشوند که حاضران کلاس من کم نیستند( پیروان و دوستداران من و نظریاتم کم نیستند). همچنین علم عقل گرایان و دانشمندان قطعیت ندارد و علم الیقین نیست.

کانال رسمی گنجور در تلگرام