گنجور

غزل شمارهٔ ۴۱۱

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

تاب بنفشه می‌دهد طره مشک سای تو

پرده غنچه می‌درد خنده دلگشای تو

ای گل خوش نسیم من بلبل خویش را مسوز

کز سر صدق می‌کند شب همه شب دعای تو

من که ملول گشتمی از نفس فرشتگان

قال و مقال عالمی می‌کشم از برای تو

دولت عشق بین که چون از سر فقر و افتخار

گوشه تاج سلطنت می‌شکند گدای تو

خرقه زهد و جام می گر چه نه درخور همند

این همه نقش می‌زنم از جهت رضای تو

شور شراب عشق تو آن نفسم رود ز سر

کاین سر پرهوس شود خاک در سرای تو

شاه‌نشین چشم من تکیه گه خیال توست

جای دعاست شاه من بی تو مباد جای تو

خوش چمنیست عارضت خاصه که در بهار حسن

حافظ خوش کلام شد مرغ سخنسرای تو

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن (رجز مثمن مطوی مخبون) | شعرهای مشابه | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

موسیقی مرتبط

مسعود جاهد » زلف » تاب بنفشه

برای معرفی آهنگهای دیگری که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۱۹ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

آناهیتا نوشته:

با عرض ادب و احترام
به نظر می‌رسد در بیت هفتم شاه‌نشین درست‌تر از شاهنشین باشد. منظور آن است که بین دو بخش “شاه” و “نشین” از نیم‌فاصله استفاده شود
با تجدید احترام
از گنجینه‌ی شعر و موتور جستجویی که در اختیار علاقه‌مندان قرار داده‌اید بی‌نهایت سپاس‌گذارم

پاسخ: با تشکر، مطابق پیشنهادتان عمل شد.

محسن نوشته:

سلام
به نظر من حق با اناهیتاست
اونطوری درست تره

احسان نوشته:

ایجاد چنین سایتی، واقعا جای تشکر و تقدیر داره.
از یک استاد بررگ شنیدم که زیباترین تعبیر و مصراع دیوان حافظ همین مصراع

شاه‌نشین چشم من تکیه گه خیال توست

ضمن اینکه بهترین نوع نگارش کلمه شاه‌نشین، همینه که دوستان گفتند.

سعید نوشته:

در بیت چهارم “از سر فخر و احتشام” درسته

پاسخ: با تشکر، در تصحیح قزوینی/غنی «فقر و افتخار» آورده، تغییری اعمال نشد.

سروش الدین نوشته:

الله اکبر من وقتی این شعرومیخونم این شعرحافظ رومثل یک پری دریایی میبینم که داره به بدنش پیچ تاب میده ودردریاشنامیکنه

مجید نوشته:

با تقدیم ادب واحترام . سالهاست که به نظرم مصراع اول این غزل بهتر است اینطور باشد : تاب بنفشه می برد طره مشکسای تو . علتش هم این است که میبرد با میدرد هم وزن و قافیه است و تاب بردن یعنی تاب و توان از کسی یا چیزی بردن و در نهایت یعنی طره مشکسای تو تاب از بنفشه میبرد و بی طاقتش میکند و به پیچ و تابش می اندازد . …. این موضوع را با بعضی اساتید ادب فارسی از جمله مرحوم دکتر سادات ناصری در سال ۶۶ اولین کنگره انجمن خوشنویسان در میان گذاشته ام و دلایل خود را توضیح داده ام . ایشان پرسیدند آیا در نسخه ای دیده اید ؟ که پاسخ منفی بود . با این همه از ادب دوستان تقاضا دارم در این مورد تحقیق بیشتری بفرمایند . با تجدید احترام مجید

سعید نوشته:

با سلام
در مورد نظر آقا مجید اگرچه این مصرع با روش کنونی غلط به نظر نمی رسد اما با توجه به مصرع دوم همین بیت نظرایشان صحیح تر به نظر می رسد و به این شیوه با معتی مصرع دوم نزدیکتر است.
اگرچه بنده نیز در هیچ نسخه ای این را ندیده ام

شمس الحق نوشته:

آیا حضرتعالی همه نسخ دیوان حافظ را ملاحظه فرموده اید و ضمناً ممکن است از سر لطف بفرمایید غرض از روش کنونی کدام است .

چنگیز گهرویی نوشته:

اقای مجید .با سلام .تاب دادن و تاب برداشتن وتاب داشن در ادبیات حتی عامه امروزی نیز رواج دارد و به معنی نامیزان بودن وبه همریختن و از قلق درامدن.ودر مصرع منظور یعنی بنفشهبه هم میریزد و از میزان بودن و راستی بیرون میشود در جای دیگر حافظ میگوید .زبنفشه تاب دارم که زند ز زلف او دم ….ارتباط گل بنفشه با طره و زلف در شعر حافظ جالب است

چنگیز گهرویی نوشته:

با معذرت .ضمنا تاب انداختن در وضعیت ظاهری صدق میکند و بی تابی یعنی بی طاقتی و بی حو صلگی . در مورد گل بنفشه اولی صدق میکند بیفشه بی حوصله نمیشود ولی چون بسیار راست قامت میباشد اگر تابش بدهید از حالت راستی بیرون میشود تاب بنفشه میدهد .و گلبرگهای سیاه و شفقی بنفشه شباهت با زلف دارد .

چنگیز گهرویی نوشته:

در مصرع اول بیت چهارم . بدین صورت امده …ازسر فقر و افتخار که به نظر بدین صورت صحیح تر است …ازسر فقر افتخار./.هم از نظر معنایی و هم از نظر روانی در خواندن و وزن ./.منتظر نظرات

روفیا نوشته:

سلام اقای چنگیز گهرویی گرامی
در مورد پرسش اخرتان باید فقر و افتخار درست باشد .
تلمیحی است از سخن پیامبر اسلام :
الفقر فخری و به افتخر
به نظر میرسد افتخار او از تبعات فقر اوست نه فقر او از تبعات افتخار او

اورنگ نوشته:

اگر در بیت سوم :

من که ملول گشتمی از نفس فرشتگان
قال و مقال عالمی می‌کشم از برای تو

اکلمه را با قرار دادن سکون روی ف تلفظ نماییم
معنی متفائت تر و ملموس تری برداشت میشود

یعنی ما انسانها بخاطر خواهش نفسانی فرشته ای مانند ابلیس ملول یبه زحمت افتاده ایم و دچار و مجبور به زندگی در کره خاکی شده ایم …..

اورنگ نوشته:

در بیت سوم :

من که ملول گشتمی از نفس فرشتگان
قال و مقال عالمی می‌کشم از برای تو

اگر کلمه نفس با قرار دادن سگون روی جرف ف بخوانیم ، معنی جالب تری بدست میاید :

من بخاطر خودخواهی نفسانی فرشته ای مانند ابلیس
و بطور ناخواسته به این دردسر
و قال و مقال و کشمکش بین خدا و شیطان و …. کشیده شده ام
زندگی انسان روی کره خاکی با همه مشکلات آن نتیجه کل کل شما بوده و من قربانی کشمکش بین خیر و شر شده ام

ناشناس نوشته:

گفته می شود بعضی از حافظ شناسان با خواندن بعضی از غزل های خاجه شیراز بیهوش می شدند. این غزل چقدر زیبا است شکوه غزل فارسی است…..

جاوید مدرس (رافض) نوشته:

****************************************
****************************************
……………………….. آن نفَسم روَد ز سر
کاین سر پُرهوس شود خاک در سرای تو

شور شراب و سوز عشق: ۱۰ نسخه (۸۰۱، ۸۰۳{شور سراب}، ۸۱۳، ۸۱۴- ۸۱۳، ۸۲۴ و ۵ نسخۀ متأخّر یا بی‌تاریخ) عیوضی

شور شراب و شور عشق: ۱ نسخه (۸۱۸)
شور و شرار و سوز عشق: ۱ نسخه (۸۲۲)

شور شراب عشق تو: ۱۱ نسخه (۸۲۷، ۸۴۳ و ۹ نسخۀ متأخّر یا بی‌تاریخ) قزوینی- غنی، خانلری، نیساری، جلالی نائینی- نورانی وصال، سایه، خرمشاهی- جاوید

شور و شراب عشق تو: ۳ نسخه (یکی متأخّر: ۸۴۹ و ۲ نسخۀ بی‌تاریخ)
شور شراب سوز عشق: ۱ نسخۀ متأخّر (۸۵۸)
شور و شراب و سوز عشق: ۱ نسخۀ بی‌تاریخ
شور شراب و عاشقی: ۱ نسخۀ بی‌تاریخ
شور شراب عشق او: ۱ نسخۀ بی‌تاریخ

۳۵ نسخه غزل ۴۰۳ را دارند و بیت فوق در ۶ نسخه نیست: ۸۱۹، ۸۲۱، ۸۲۳، ۸۲۵، ۸۳۴، ۸۸۹/
*************************************
*************************************

جاوید مدرس (رافض) نوشته:

خرقۀ زهد و جام می گرچه نه درخور هم‌اند
این همه نقش می‌زنم ………………………

از جهت جفای تو: ۹ نسخه (۸۰۱، ۸۰۳، ۸۲۴ و۶ نسخۀ متأخّر یا بی‌تاریخ) جلالی نائینی- نورانی وصال

از جهت رضای تو: ۸ نسخه (۸۲۷، ۸۴۳ و۶ نسخۀ متأخّر یا بی‌تاریخ) قزوینی- غنی، خانلری، عیوضی، نیساری، سایه، خرمشاهی- جاوید

از جهت وفای تو: ۳ نسخه (۸۱۸، ۱ نسخۀ بسیار متأخّر: ۸۹۴ و ۱ نسخۀ بی‌تاریخ)
در طلب لقای تو: ۳ نسخه (۸۱۹،۸۲۱، ۸۲۳)
در طلب رضای تو: ۲ نسخه (۸۲۲، ۸۵۵)
بر حسب وفای تو: ۱ نسخه (۸۶۷)
در طلب هوای تو: ۲ نسخه (۸۹۳، ۸۷۴؟)
از تعب و جفای تو: ۱ نسخۀ بی‌تاریخ

از ۳۵ نسخه ۶ نسخه بیت فوق را ندارند: ۸۱۳، ۸۱۴- ۸۱۳، ۸۲۵، ۸۳۴، ۸۵۴، ۸۸۹/
**************************************
**************************************

مسعود نوشته:

سلام
به نظر مرسد در بیت دوم “ای گل خوش شمیم من” صحیح تر باشد چون خوش نسیم صفت گل نیست.

علی اصغر یوسفی نوشته:

با عرض سلام و ادب
در مورد بیت من که ملول گشتمی از نفس فرشتگان ………..قال و مقال عالمی میکشم از برای تو
بایستی بگویم که ما انسانها طبق نشانه هایی که در قرآن آمده در ابتدا در کنار فرشتگان بوده واز هم صحبتی با آنها لذت میبرده و شامل لطف پروردگار بوده ایم ولی بعد از فرود آمدن به زمین تا الآن همه کار میکنیم (قال و مقال)تا اینکه به آن مقام برسیم .

گنجور: نمایه‌ای بر موسیقی ایرانی