گنجور

غزل شمارهٔ ۳۵۳

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

من ترک عشق شاهد و ساغر نمی‌کنم

صد بار توبه کردم و دیگر نمی‌کنم

باغ بهشت و سایه طوبی و قصر و حور

با خاک کوی دوست برابر نمی‌کنم

تلقین و درس اهل نظر یک اشارت است

گفتم کنایتی و مکرر نمی‌کنم

هرگز نمی‌شود ز سر خود خبر مرا

تا در میان میکده سر بر نمی‌کنم

ناصح به طعن گفت که رو ترک عشق کن

محتاج جنگ نیست برادر نمی‌کنم

این تقویم تمام که با شاهدان شهر

ناز و کرشمه بر سر منبر نمی‌کنم

حافظ جناب پیر مغان جای دولت است

من ترک خاک بوسی این در نمی‌کنم

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۴۷ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

حمیدرضا نوشته:

الف) آقا یا خانم ناشناسی پای این شعر حاشیه گذاشته بودند و اظهار نظر کرده بودند که ابیاتی از این غزل حذف شده، مقابله کردم با نسخه‌ی قزوینی-غنی و این گونه نبود. در هر صورت اگر گذرشان به این غزل افتاد لطف کننده ابیاتی را که فکر می‌کنند حذف شده به خط فارسی بنویسند. حاشیه‌ی ایشان به دلیل لحن نامناسب خطاب به گروه خاصی از جامعه‌ی ایرانیان و همچنین درج جملات فارسی با حروف انگلیسی حائز ارزش بازنویسی به خط فارسی تشخیص داده نشد و حذف گردید.
ب) طی بازخوانی در بیت ششم غلط املایی «تقواام» به «تقویم» (=تقوی‌ام) تصحیح گردید.

نسرین ر. ایرانی نوشته:

زحمتی که می کشید، ابل تقدیر است.
در مورد حذف ابیات حق با “خانم ناشناس” است. در نسخه های قدسی و مسعود فرزاد این غزل نه بیت دارد. دو بیت اضافی عبارتند از:
ناصح به طنز گفت حرام است می مخور
گفتم به چشم و، گوش به هر خر نمی کنم
و
پیر مغان حکایت معقول می کند
معذورم ار محال تو باور نمی گنم

در نسخه خانلری فقط بیت
ناصح به طعنه گفت…
افزوده شده است، اما دکتر خانلری نشانی نسخه دیگری را هم داده است که بیت:
پیر مغان حکایت معقول … را هم در بر دارد.
در نسخه ابتهاج، بیت:
پیر مغان …
اضافه شده است، اما ایشان هم نشانی نسخه هائی را داده است که بیت :
ناصح به طعنه گفت…
هم در آنها درج است.
(من متأسفانه بجز این ۴ نسخه، تنها سه نسخه دیگر از دیوان حافظ را در اختیار دارم که هیچکدام چندان معتبر نیستند).

شما دوستان ادب دوست و مروج شعر و ادب بی شک توجه دارید که این ابیات سروده شاعری است که قرن هاست با شعرهایش بر سر زمان و مکان پرواز می کند و معمای کلامش را هنوز هیچ ادیب و هیچ سخن شناس و هیچ حکیمی بتمامی نگشوده و شاید در آینده نیز نگشاید. دیگر اینکه از عمر سرودن این ابیات قرن ها می گذرد. بنابراین اگر ابیاتی از این غزل ها با باورهای امروز من یا شما یا آنان مطابقت نداشته باشد، و سرودن آن ها گناهی باشد، گناهش به گردن حافظ است و نه شما. دوم هم اینکه اگر تفسیر و تعبیر این ابیات بنا بر درک من و شما و ایشان درست باشد و گوینده آنها مستوچب مکافاتی باشد، ما بسیار دیر آمده ایم و فرصت مکافات کردن او را قرن ها پیش از دست داده ایم. (اگر مکافات نشده باشد). در کاری که شما به عهده گرفته اید، امانتداری اصلی اساسی است. بیت بیت، نه، واژه به واژه و حرف به حرف اشعاری که برای ما به مانده است، امانت هائی هستند که ما باید به نسل های بعد منتقل کنیم. شما که با این همه زحمت بی چشمداشت، بخشی از این وظیفه را پذیرفته اید، ای کاش به این امر بیشتر توجه کنید.
تندرست و سربلند باشید.

رضا ببری نوشته:

در بیت ششم اگر «تقویم» بصورت «تقوی‌ام » بازنویسی شود خواناتر است. ضمناً تلفظ این واژه بصورت تقوا نیست و «ی» در تلفظ حافظ همان «ای» بوده است.

امیری نوشته:

به نام خدا
یا ابا صالح ادرکنی
سلام
از دقت نظر شما دیوان حافظ نویسان ممنونم آخه بنده نوشته های شما را با چند متن کتاب که در منزل دارم تطیق می کنم . دقت نظر شما قابل تقدیر است

داتیس خواجه ئیان نوشته:

با پیشنهاد آقای ببری به شدت موافقم. لطفأ تقوی‌ام نوشته شود که در خواندن ابهام ایجاد نکند. ممنون از نظرات جذاب همه خوانندگان. لذت می‌برم از این همه نازک‌خیالی….

ناشناس نوشته:

تقویم درسته دیگه لطفا شلوغ نکنید ضمنا ابیات حذف شده را هم اضافه کنید

شمس الحق نوشته:

فرمایشات این حضرت آقای ناشناس بدلیل لحن نامناسب و بی ادبانه و گستاخانه ، بارها توسط گنجور حذف شده است و اگر من بجای ایشان بودم می رفتم و پشت سرم را هم نگاه نمی کردم . آقای داتیس در کمال ادب و به درستی پیشنهاد داده اند که تقویم ، به تقوی ام بدل شود که ایجاد ابهام نکند و حق با ایشانست .

ناشناس نوشته:

سلام
تا چند زنم به روی دریا ها خشت حضرت اقا یا خانم شمس الحق این نظر من بود شما می تونین نظر منو نخونین و نظر خودتونو بدین ناشناس

شمس الحق نوشته:

آقای محترم ناشناس سلام برشما
حقیر چگونه میتوانم نظر شما را نخوانم وقتی با وقاحت و گستاخی تمام خطاب به حقیر میفرمایید : شمس الحق حرف مفت نزن !!
که یکی از موار بسیاری بود که گنجور آنرا حذف کرد . این نظر دادن نیست آقای محترم این جسارت و بی ادبیست . شما تصور میفرمایید اینجا با چه کسانی سروکار دارید ، عده ای طفل دبستانی ؟! شلوغ نکنید یعنی چه . این چه طرز سخن گفتن است .

ناشناس نوشته:

واقعا فهمیدم با چه کسی سرو کار دارم خان شمس الحق

شمس الحق نوشته:

قطعاً چنین است جناب ناشناس . شناختن حقیرکارسختی نیست . همه دوستان گنجوری حقیر را با نام و نشان اصلی وسن و سال و شغل وتحصیلات و موقعیت اجتماعی و زیر و زبر می شناسند . حقیر چیزی برای پنهان کردن ندارم و دربدو ورود به گنجور رزومۀ کامل خود را به همراه ادرس ایمیلم تقدیم کردم . یک پروفسور ادبیات فارسی بازنشسته ناچیز که از آنسوی دنیا برای گذراندن تعطیلات پس از سی سال به وطن آمده ام و عنقریب به همانجا باز خواهم گشت و این چند روزه را میهمان هموطنانم هستم و اتفاقاً به گنجور برخورد کردم تا از این رهگذر دوستانی ادیب و فاضل همچون حضرتعالی بیابم تا در دوران پیری همدم و مونسی از جنس وطن داشته باشم . شما شخصی فاضل و پرمایه ای هستید و آشنایی با شما برایم افتخار بزرگیست . گیرم هر دو کمی تند خوییم که یقین دارم در آتیه دوستانی خوب و هم زبانان و همدلانی عالی خواهیم بود . امیدوارم اگر قدری درشتی و تند خویی از حقیر دیده اید بحساب کبر سن و پیری و تنهایی حقیر گذاشته بنده را مورد عفو قرار دهید . ارادتمند شما .

ناشناس نوشته:

مخلص شما هم هستیم جناب پروفسور ارادتمند شما یکی از دوستاران ایران زمین است که به شدت به ادبیات پارسی علاقمند است و در نتیجه این کوچک برای بزرگان این مرز و بوم که نقش مهمی در نگهداری اصالت ایرانی ایفا کرده اند احترام فراوان در ذهن و فکر خویش ایجاد کرده ام , شوند این برخورد را در علاقه حضرتعالی به ادبیات و فرهنگ کهن این سرزمین دانسته و ارزوی دیدار ان بزرگوار را در ذهن می پرورانم , به هر روی خواجه در این غزل بسی پا را فراتر نهاده و اشاره می کند تکرار یک عمل نا صحیح , بدون در نظر گرفتن نیروی فکر و تنها از روی گوش فرا دادن به تراوشات ذهنی دیگران صحیح نیست به نام خداوند جان و خرد کزین برتر اندیشه برنگذرد

امین کیخا نوشته:

برادر ناشناسم اکنون که به برازندگی متنی نوشتید به میانه بیا نامی نو بگزین و گویی بزن که تاختگاه چون توییست اینجا . سپاس برای مهربانی ای که نشان دادید.

اردشیر نوشته:

استاد عزیز
اردشیر هستم که تاکنون با نام ناشناس , نظراتم خاطر عزیزان را مکدر ساخته است زین پس با نام خویش در این جولانگاه با طراوت حاضر شده و از دانش بزرگواران و اساتید خویش بهره خواهم برد , به حتم حافظ شیرازی در این غزل بانگ می زند که استفاده از نیروی فکر تنها راه برون رفت از خرافات است برای خواجه شیراز حرف مردم مهم نیست در ابیات نخست این موضوع کامل پدیدار است , البته که این طرز بیان از شاخص های استاد بزرگی چون حافظ می باشد

شمس الحق نوشته:

سلام بر شما جناب اردشیر و مقدمتان مبارک که با آن بیان شیوا و زبان فصیح فاخر حیف بود که درپرده بمانید . حقیر کهتر شما حمیدرضا هستم که بخاطر پیش گیری از خلط احتمالی با نام صاحب محترم گنجور ازنام مستعار قدیمی خود شمس الحق استفاده میکنم و در هردو حال در خدمت حضرتعالی و سایر دوستان بنوکری و دعاگویی مشغولم . خدایتعالی را شاکرم که نعمتی چون دوستی آن بزرگوار را ارزانی این بندۀ ناچیز خود بفرمود . درخصوص غزل خواجه حقیر اطلاعات و تخصصی دراین زمینه ندارم اما قطعاً همچنانست که شما می فرمایید و اگر اجازه بدهید در محضرتان به تلمذ خواهم نشست .

اردشیر نوشته:

خوشبختم از اشنایی با شما این رفاقت و دوستی را به حساب خواجه شیراز بگزاریم این از بزرواری حافظ است که با شما اشنا شدم و امید دیدار شمارا در سر می پرورانم هر چه این غزل بیشتر مطالعه می شود بیش از پیش با محتوای غنی این غزل اشنا می شویم این غزل نوع نگرش خواجه شیرازرا پیرامون زندگی و جهان هستی با بیان شیوا معرفی می کند .

امین کیخا نوشته:

درود به شیر زرد . اردشیر را برخی ارتخت شیر معنی می کنند یعنی شیر زرد .

اردشیر نوشته:

با تشکر از استاد کیخا

شمس الحق نوشته:

شیر آن نبود که صف ها بشکند
شیر آن را دان که خود را بشکند
مثنوی مولوی - یادم نیست کجا احتمالاً قصۀ شیروخرگوش دفترسوم .
جناب اردشیر البته بزرگی به سن و سال نیست اما اگر مانعی نیست و گستاخی محسوب نفرمایید این پیرمرد ۶۵ ساله که قرار است به اذن الله به دوستی شما مفتخر گردد حدود سنّ شما را بداند . ممنون !

اردشیر نوشته:

شاگرد شما ۳۷ ساله هستم از شمیران
البته شیریم اندر بادیه ( بادیه به معنی کاسه )
با احترام

شمس الحق نوشته:

مخلص بچه های شمیران هم هستیم که تهرانیان اصیلند . جالب است که شیر هم در بادیه بمعنی بیابان و هم در بادیه بمعنی کاسه فرض شود . ظاهراً شیر سومی هم هست که شیر مشربه است مثل شیرآب و شیر سماور و شیر چهارم که شیر علم باشد .
ما همه شیران ولی شیر علم / حمله شان از باد باشد دم بدم
حمله شان پیدا و ناپیداست باد / آنکه ناپیداست هرگز کم مباد
باد ما و بود ما از داد توست / هستی ما جمله از ایجاد توست [مثنوی دفتراول]
بقول دکتر کیخا زهی شکر پارۀ پارسی .
واما بعد ..
خوب دوست عزیز حال که دانستیم از زمره جوانان قدیمید بفرمایید غذای مورد علاقه تان چیست که لابد است مستحضرید حقیر اینجا خانه و زندگی شخصی ندارم و درمنزل مادر میهمانم و مادر حقیر دستپخت بی نظیری دارند ، ازجمله آش رشته و ته چین و خورش بادنجان و قورمه سبزی ایشان شهره جهانست و حقیر مشغول خفه کردن خویشتن با این انواع اطعمه و اشربه خانگیست . جنابعالی هم روزی را تعیین بفرمایید تا تشریف آورده قدم بر چشم ما بنهید و بد بگذرانید .

امین کیخا نوشته:

شمران شمیران و سمیرم یعنی سردسیر و تهران یعنی گرمسیر . اما داستان شیر آب بسیار زیباست ، گویا به احترام ملک مبارکی اناهید نام شیر آب را به ریخت شیر جانور می تراشیدند و از جمله چند شیر آب با دهان سوراخ که آب از میان دهانشان بیرون می آید هم در مانده های باستان شناسی یافت می شود از گذشته های دور !

شمس الحق نوشته:

دکترجان دراغلب بلاد فرنگ میادین کوچک و بزرگی می بینی که متشکل از آبنما هاییست که حول آنرا مجسمه های قدیمی سنگی و فلزی احاطه کرده اند بشکل حیوانات که از دهانشان آب مثال یک شیر فرو میریزد و مردمان رفع تشنگی میکنند که بیشتر از آب چشمه های معدنیست که جهت سلامتی میگویند که مفید است مثل آب اویان فرانسه و گاه فرشته ها و کودکان کوچکی که آب از اسافل اعضای آنها مثال فواره بیرون می ریزد ولی این مجسمه های کوچک سنگی بقدری لطیف و با نمکند که نوشیدن آب از آن عضو ایشان ناراحت کننده نیست و خود موجب تفریح و خنده و مزاح مردمانست . ایتالیا ازاین بابت نمره یک است .

اردشیر نوشته:

با سلام براستاد بزرگوار شمس الحق و استاد عزیز کیخا باعت افتخار بنده است و البته شرمندگی این حقیر را در پی خواهد داشت اگر اجازه بدهید مانیز کلبه خرابه ای داریم که با اطمینان می گویم مفرح جان اقدس حضرتعالی نیست لیکن جهت پذیرایی اماده ایم به هر روی در حال حاضر ابی از مجسمه های شمیران خارج نمی شود و دیگر فواره و دریاچه ای هم مشابه لمان در شمیران نیست ولی این فرصت استتنایی را که دمی در کنار حضرتعالی به شاگردی بپردازم را به راحتی از دست نخواهم داد به هر نحو که صلاح می دانید اعلام کنید تا بنده با شما تماس بگیرم

امین کیخا نوشته:

اردشیر جان خوزستان مثل ریوژانیرو داغ با عینک آفتابی و لباس های شیک و فلافل تند و البته لاف و جوانای خندان هم پیشنهاد من است ! آبادان هم که بدلیل منطقه آزاد بودن پر شده از جیپ همر و پورش و زوندا !! ( ای خدا مردم از بس لاف زدم ) . به هر حال شوخی کردم باشد که همدیگر را ببینیم . و دیده از چشمه سار پاکی تان بشوییم .

شمس الحق نوشته:

نه آقای اردشیر ، اگر قرار باشد با ریسمان دکتر کیخا به چاه برویم تا قیام قیامت هم دیداری رخ نخواهد داد . بنده ایشان را می شناسم . از مسخره کردن حقیر خوب پیداست که کل مطلب را بسخره گرفته و یک بازی می پندارد . دور ایشان را خط بکش رفیق . از حقیر گفتن بود .

اکبر نوشته:

سلام
آقای شمس شنیدم شعری در دیوان حافظ اشاره به واقعه عاشورا دارد . ممکن است راهنماییم کنید ممنون

شمس الحق نوشته:

اکبر آقا جان سلام
اسم حقیر شمس الحق است و نه شمس و حافظ شناس نیستم قربان شکل ماهت ، تنها اشعار نغز و دلربایش را می خوانم و بقول شما جوانان حال می کنم ، اگرهم جایی درخصوص حافظ حرفی زده ام اشتباه کرده ام و باز بقولی جو گیر شده ام چون دیدم اینجا ماشاالله همگان درخصوص همه چیز نظر می دهند ، حقیر هم چیزی گفتم و پشیمانم . انسان باید در مورد چیزی که نمی داند سکوت کند و بپرسد و گوش بدهد و به اندازۀ فهمش سخن بگوید . درهرحال شما نیامدی که نصیحت بشنوی دوست عزیز و چیزی پرسیدی که پاسخش اینست: آری من هم شنیده ام که گفته اند غزل مشهور حافظ با مطلع ” زان یار دلنوازم شکریست با شکایت ” به ماجرای کربلا اشاره دارد . قربانت .

دکتر ترابی نوشته:

شماره‌ی ۲۹: در باره‌ی بیت تاصح .. این کمترین بدین گونه در نسخه ای کهن که تاریخ ندارد دیده ام:

شیخم به طعنه گفت حرام است می! مخور!!
گفتم به چشم ، گوش به هر خر نمی کنم!
پیر مغان حکایت معقول می کند
معذورم ار محال تو باور نمی کنم
این تقوایم تمام………و گستاخیم ببخشایید.

محمد علی نوشته:

در دیوان حافظ چاپ یونسکو سال ۱۳۶۷ این شعربعد از خط چهارم هرگز نمیشودزسرخود خبرمرا=تاردمیان میکده سر برنمکنم= به این صورت آمده است
این تقویم بست که چون واعظان شهر
نازو کرشمه بر سر منبر نم کنم
ناصح بطعن گفت که رو ترک عشق کن
محتاج چنگ نیست برادر نم کنم
حافظ جناب پیر مغان مامن وفاست
من ترک خاک بوس این در نم کنم

روفیا نوشته:

شگفتا !!!
چه چیزها از کف داده ام تا کنون !
اقای حمیدرضا همان اقای شمس الحق است !
ایا اقای حمیدرضا گوهری همان اقای شمس الحق است ؟
و ایا ناشناسی که اقای اردشیر از اب در امد همان ناشناس است که استغفر ا… ان حرف ها را زد ؟
چونکه ناشناس زیاد است و این هم ایده ای برای ناشناس خان که بگوید نه بابا ان یک ناشناس دیگر بود !
فقط می خواستم مراتب شگفتی خود را از تکامل ناگهانی یک رابطه ناخوشایند به یک رابطه بسیار دوستانه به عرض برسانم !

روفیا نوشته:

از حضور ارزشمند طرفین این گفتمان جالب پرسشی دارم :
ایا این که بگوییم ” اگر من به جای فلان کس بودم فلان کار را می کردم ” درست است ؟!
ما که هرگز به تمامی به جای او نبودیم !
بودیم ؟!
چگونه می توانیم بگوییم اگر به جای او بودیم چه می کردیم ؟!

روفیا نوشته:

ایا گفتن جمله ” حرف مفت نزن ” در این سایت از نظر علمی درست است ؟
چرا که این جزئ مقرراتی که صاحب سایت وضع کرده است نیست !
یعنی صاحب سایت نگفته از حرف های یک ریالی تا یک میلیون دلاری مجازند والباقی خیر !

روفیا نوشته:

ایا ما واقعا در مقامی هستیم که درشتی و تند خویی کسی را مورد عفو ملوکانه قرار دهیم ؟!
یا فقط می توانیم هنر کرده ان را یعنی دلایل ان را بفهمیم ؟!

روفیا نوشته:

ایا کسی که دوستدار ایران زمین است و برای نگهداران اصالت ایرانی احترام فراوان قائل است خاطر عزیزان ایرانی را هر چند از ورای نقاب ناشناس مکدر می سازد ؟!

روفیا نوشته:

ایا همه بچه های شمیران تهرانی اصیلند ؟!
و ایا تهرانی اصیل بودن به خودی خود فضیلتی محسوب می شود ؟
من روس هستم .
خوبم یا بد ؟

روفیا نوشته:

ایا بنده حق دارم راجع به کلیشه هایی که این چنین در گوشت و خون ما ریشه دوانده اند دوباره بیندیشم ؟

بیداد نوشته:

ابیات حذف شده عبارتند از
شیخم به طنز گفت حرامست می مخور
گفتم به چشم گوش به هر خر نمی کنم
پیر مغان حکایت معقول می کند
معذورم ار محال تو باور نمی کنم
این تقوی ام بس است که چون زاهدان شهر
ناز و کرشمه بر سر منبر نمی کنم

ناشناس نوشته:

۲

عرفان نوشته:

ابیات حذف شده از غزل ۳۵۳ حافظ عبارتند از
شیخم به طنز گفت حرامست می مخور
گفتم به چشم گوش به هر خر نمی کنم
پیر مغان حکایت معقول می کند
معذورم ار محال تو باور نمی کنم
این تقوی ام بس است که چون زاهدان شهر
ناز و کرشمه بر سر منبر نمی کنم
ابیات حذف شده در هیچ کدام از نسخه هایی که من دیدم نبود یک نسخه ی بسیار قدیمی دارم که نام مصحح و… از بین رفته فقط قسمتی از اشعار باقی موندن

اببراهیم رمضانپور نوشته:

گفت من یک بار گوش به احمق کردم باردگرنم کنم .
چرا گوش به جگر گوشه مردم نادم کردم و دگر نم کنم.حافظ۱/۲

کیارش نوشته:

حالا این همه نظرات و جنگ ها ک کردید کی اصلاح کرد این غزلو؟
مثل اینکه این آقای نویسنده گوش به حرف هیچ خر نمیکند
بابا ابیات حذف شده رو ک دزدیدی ازش بزاد سرجاش خواهشا

بابک نوشته:

با سلام
این بیت حذف شده چرا که استاد شجریان عزیز که خود ادیب نیز میباشند آنرا خوانده اند
شیخم به طنز گفت: حرام است می مخور….گفتم مگو که گوش به هر خر نمی کنم

گمنام نوشته:

جناب بابک،
نمی دانم استاد شما چگونه خوانده است اما؛
زیبایی مصراع دوم بیت گمشده در گنجور ، در همان ثبت ” گفتم به چشم ! گوش به هر خر نمی کنم ”
نهفته است

خاطر گمنام نوشته:

سلام
به نظر حقیر که نه ادیب و مفسر…جهان پیر است و بی بنیاد…..اشاره قدمت و کهنگی جهان دارد و بی بنیاد هم اشاره به اینکه چیزی در او بقا ندارد….نمیدانم شاید؟

فرزاد شهزاد نوشته:

شیخم به طنز گفت حرام است می مخور

گفتم به چشم گوش به هر خر نمی کنم

محمد خسروبیگی نوشته:

محمدرضا شجریان این غزل را با عنوان «مأمن وفا» با تارنوازی مجید درخشانی به زیبایی هرچه تمام خوانده است.

کانال رسمی گنجور در تلگرام