گنجور

غزل شمارهٔ ۲۸۲

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

ببرد از من قرار و طاقت و هوش

بت سنگین دل سیمین بناگوش

نگاری چابکی شنگی کلهدار

ظریفی مه وشی ترکی قباپوش

ز تاب آتش سودای عشقش

به سان دیگ دایم می‌زنم جوش

چو پیراهن شوم آسوده خاطر

گرش همچون قبا گیرم در آغوش

اگر پوسیده گردد استخوانم

نگردد مهرت از جانم فراموش

دل و دینم دل و دینم ببرده‌ست

بر و دوشش بر و دوشش بر و دوش

دوای تو دوای توست حافظ

لب نوشش لب نوشش لب نوش

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۹ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

حمیدرضا نوشته:

مصرع دوم بیت نخستین مصرعی از خسرو و شیرین نظامی است:
«پری پیکر نگار پرنیان پوش
بت سنگین دل سیمین بنا گوش»

کسرا نوشته:

عجب خوش اهنگه این شعر… فوق العادست….

کمال نوشته:

باسلام
فالی درمدح این غزل:
ای صاحب فال، نبایدبه چیزی یاکسی دل
ببندی که توان رسیدن به آن رانداری،،،،،
انسان عاقل ازانجام کارهای بیهوده،،،،،،
پرهیزمیکند.دوستدارکسی هستی که،،،
اوازشماگریزان است وبه علاقه شما،،،،،
توجهی ندارد.عشق بیش ازحدشما،،،،،،،
باعث ندیدن نقاط ضعف اوشده است،
به یادداشته باش که عشق حقیقی و،،،،،،
پایدارترین حقایق مختص ذات کبریایی
است .درعشق صبورباش وآرام آرام گام
بردار.
شفاعت برای بیماران،ومن الله التوفیق

علی__ نوشته:

عجیب است که شعری به این زیبایی و بسیاری از اشعار زیبای دیگر با استقبال و توجه کمی همراه هستند.ظاهرا حتما لازم است خواننده ی مشهوری آن را بخواند تا مردم از وجود چنین آثاری مطلع شوند!!

نیما نوشته:

نگاری چابکی شنگی کلهدار…
عجب توصیفی! و چه شاعری است حافظ!

میلادی رومی نوشته:

موقع خوندن این غزل تمام دندونام مشخص میشن.! : )

alireza0fa نوشته:

چقدر خوبه این غزل،
دل و دینم دل و دینم ببرده‌ست،
دردم از یارست و درمان نیز هم.

سیدعلی ساقی نوشته:

بـبـرد از من قرار و طاقت و هـوش

بـُتِ سنـگیـن دلِ سـیمـین بُناگوش

بُتِ سنگین دل :یارِ زیباروی ، استعاره از نگار و محبوبِ سخت دل و بی‌رحم

سیمین : نقره‌ای ، سفید ، بلورین

«بُناگوش» در اصل «بـُنِ گوش» است ،به نرمه‌یِ گوش و قسمتی از گردن و چهره که در پایین و اطراف نرمه‌یِ گوش است ، گفته می‌شود .

عقل و توان وتاب و آرامشِ مرا، دلبرِ سنگ دلِ گردن بلورینی ،برباد داده است .

رشته یِ تسبیح اگربگسست معذورم بدار

دستم اندردامنِ ساقیِ سیمین ساق بود…

نگاری ، چابکی ، شـَنـگی ، کلـه‌دار

ظریفی ، مَه‌وشی ، تـرکی ، قبـاپوش

درادامه یِ بیتِ بالا، شاعردرحالِ شرحِ شمایل وبیانِ رفتارهایِ دلبرانه یِ معشوقِ غایبِ خویش است ومی فرماید: کسی که قرار ازکفِ من برده چنین صفاتی دارد:دلبری چالاک ، تندحرکات ، شوخ و شیرین ‌رفتار است.اودرعینِ سرکشی و تکبّر،باحشمت وجلال و ظریف و لطیف ، نکته‌سنج و مانندِماه زیباست .

قباپوش وکله دار: نشانه یِ بزرگ‌زادگی ، شاهزادگی ، آراستگی و زیباپوش بودن است.

قبایِ حُسن فروشی تورا بَرازَد وبس

که همچوگل همه آیینِ رنگ وبوداری

ز تــابِ آتـشِ سـودایِ عـشـقـش

بـسـانِ دیـگ،دایـم می‌زنم جوش

تاب : گره ، پیچ ، توانایی ، طاقت ، در اینجا به معنی شدّتِ گرماست.

سودا :معامله ، در اینجا به معنی تخیُّل و فکر وخیال است .

به سببِ عشقی که شاعردچارِآن شده، به مانندِ دیگی برسرِآتش است که ازشدّتِ گرما هرلحظه درجوشش است.فکروخیالِ عشق،آتشی دردرونش افروخته وجان ودل ِاورامی سوزاند.

زدلگرمیِّ حافظ برحذرباش

که داردسینه ای چون دیگ جوشان

چـو پـیـراهن شوم آسـوده خاطــر

گرش همچون قـبـا گیـرم در آغوش

چنانچه همانندِ قبا یار رادرآغوش بگیرم آنگاه مثلِ پیراهن که بی واسطه وبی هیچ مانعی به بدنِ یارچسبیده آسوده خاطرخواهم گشت.دراینجایک نکته یِ حافظانه وجود دارد وآن اینکه : شاعر آسودگیِ خاطرِ ایده آلی راهدف قرارداده ودرسرمی پروراند. اوخوب می داندکه پیراهن ازنظرِ فیزیکی نزدیکترین شئ به بدنِ شخص است (درقدیم زیرِپیراهن هیچ لباسی نمی پوشیدند وپیراهن به بدنِ شخص می چسبید.)

پس از نظرگاهِ یک عاشق، آسودگیِ خاطرِ پیراهن که همیشه بابدنِ محبوب درتماس است والاترین بهره مندیست وهر عاشقی آرزو دارد به این فیض نایل گرددو به معشوق ازهمه چیز وهمه کس نزدیکترباشد.

امّاحافظ عاشقی ادیب وفرزانه هست وبراساسِ شناختی که ازاوداریم ،هرگز درمقامِ عاشقی ازحیطه یِ ادب خارج نشده وهمیشه حرمتِ یار رابه زیباترین نحونگاه داشته است.بااینکه او درحقیقت همان فیضِ پیراهنِ چسبیده به بدنِ یار راطلب می کند،امّابارعایتِ ادب واحترام،یک گام عقب ترگذاشته ومی گوید:چنانچه محبوبِ خویش را مثلِ یک قبا(بادرنظرداشتِ اینکه اززیرِقباپیراهن می پوشند) دربربگیرم،خاطرِمن هم همانندِ پیراهن که بی واسطه با بدنِ یار در ارتباط است به آسایش می رسد.به عبارتی دیگر :اگر “پیراهن شدن” وبرتنِ دوست نشستن میّسرنیست من به “قبا شدن” واورادربرگرفتن خرسندم. زیرا اندک لطف نیز ازجانبِ دوست درنزدِعاشق بسیار است.

یارباماست چه حاجت که زیادت طلبیم

دولتِ صحبتِ آن مونسِ جان مارابس

اگـر پوسـیـده گـردد اسـتـخـوانم

نـگـردد مـهـرش از جانم فرامـوش

حتّااگراستخوانهایم پوسیده شود(بانظرداشتِ اینکه مدّت زمانِ زیادی طول می‌کشد تا استخوان پوسیده گردد) ، می‌خواهد بگوید که پس از مرگم نیز مهرِ ومحبّتِ محبوب از جانم بیرون نمی‌رود .

چنین که در دلِ من داغِ زلفِ سرکشِ اوست

بنفشه زارشود تربتم چو درگذرم

دل و دینم ، دل و دینـم بـبـرده‌ست

بَرو دوشش،بَر و دوشش،بَرو دوش

بـَر : سینه ، آغوش

دوش : کتف ، شانه

در این بیت آرایه یِ تکرار وجود دارد ، «تکرارِ یک واژه وترکیب» به منظورِ تأکیدِ بیشترصورت می پذیرد . شانه و سینه‌ی بلورینِ محبوب، دین و دل و عقلم را ربوده وبرده است.من مدهوشِ آن شمایلِ دلبرانه یِ معشوق هستم.

چشمم ازآینه دارانِ خط وخالش گشت

لبم ازبوسه ربایانِ بَر و دوشش باد

دوای تـو ، دوایِ توست حـافــظ

لب نوشش ، لب نوشش ، لب نـوش

دوباره “آرایه یِ تکرار” تکرارشده است:

ای حافظ “لبِ شیرینِ معشوق” تنهانوشدارویست که دردِ تو را مداوا می کند. علاجِ درد تو فقط وصالِ یار است وبس.

قندِ آمیخته باگل نه علاجِ دل ماست

بوسه ای چندبیامیز به دشنامی چند

محمد نوشته:

چهار بیت از این شعر توسط اقای علیرضا افتخاری خوانده شده https://www.youtube.com/watch?v=QeQVlb_Yo-0

کانال رسمی گنجور در تلگرام