گنجور

غزل شمارهٔ ۲۷۸

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

شراب تلخ می‌خواهم که مردافکن بود زورش

که تا یک دم بیاسایم ز دنیا و شر و شورش

سماط دهر دون پرور ندارد شهد آسایش

مذاق حرص و آز ای دل بشو از تلخ و از شورش

بیاور می که نتوان شد ز مکر آسمان ایمن

به لعب زهره چنگی و مریخ سلحشورش

کمند صید بهرامی بیفکن جام جم بردار

که من پیمودم این صحرا نه بهرام است و نه گورش

بیا تا در می صافیت راز دهر بنمایم

به شرط آن که ننمایی به کج طبعان دل کورش

نظر کردن به درویشان منافی بزرگی نیست

سلیمان با چنان حشمت نظرها بود با مورش

کمان ابروی جانان نمی‌پیچد سر از حافظ

ولیکن خنده می‌آید بدین بازوی بی زورش

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

وحید تاج » از روزگار رنگ آمیز » شراب تلخ

برای معرفی آهنگهای دیگری که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۱۴ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

افشین علاقه بند نوشته:

تا جایی که من اطلاع دارم و در دیوان حافظی که من دارم مصراع دوم بیت اول به این گون میباشد : ” مگر یکدم بر آسایم ز دنیا و شر و شورش “

افشین علاقه بند نوشته:

جای بیت دوم و سوم جا به جا می باشد !
در مصراغ اول بیت چهارم به جای “جام جم” ، “جام می ” درست است !
بیت ۵ و ۶ جابه جا نوشته شده است !

علی اصغر پوررضائی نوشته:

با سلام آقای علاقه بند کاملا درست فرموده اند.ضمنا دربیت اول بجای سماط ظاهرا بساط درست میباشد.

مسکین عاشق نوشته:

سلام
طبق گفته بعضی از بزرگان عرفان منظور خواجه از شراب تلخ تجلیات جلال و عظمت خداوند است .

علی شیخ پور نوشته:

زهره‌ی چنگی صحیح است

انسا نوشته:

با سلام می توانید معنای کامل را وارد سازید

ناشناس نوشته:

شراب تلخ نمیتواند منظورش جلال و جبروت الهی باشد چون مرد معنی منفی ندارد و مرد افکن به معنی گیرابودن بالای شراب است نه چیز دیگر. شکی نیست که خواجه آنقدر رند بوده که خشکه مذهبان امروزه را نیز گمراه و با خود روان میکند. بخصوص که جلال و جبروت الهی انسان را از شر و شور دنیا غافل نمیکند ولی شراب به اسایش ذهن کمک میکند.

کمال نوشته:

فالی درمدح این غزل:
ای صاحب فال، بایدبه چیزهای خوب دنیا
بیشترتوجه کنی واحساس خستگی رااز،،،
خودت دورکن،تااین حدبه امورزندگی،،،،،
ارزش دادن صحیح نیست ،درزندگی به،،،،
فکرتکامل روحی خودباشید.ثروت و،،،،،،،،،
امکانات مادی این دنیاهمه وسیله هستند،،،
شمابایدبه یک هدف والابیندیشیدو،،،،،،،،،،،،
هدفتان آرامش روحی وروانی باشددراین
صورت اززندگی لذت خواهیدبرد.

جاوید مدرس (رافض) نوشته:

کمند صید بهرامی بیفکن ! …………………. بردار !
که من پیمودم این صحرا نه بهرام است و نه گورش

جام جم: ۳۴ نسخه (۸۰۳، ۸۰۷، ۸۱۹، ۸۲۱، ۸۲۲، ۸۲۳، ۸۲۴، ۸۲۵، ۸۲۷، ۸۳۴، ۸۴۳ و ۱۶ نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ) قزوینی- غنی، نیساری، خرمشاهی- جاوید

جام مَی: ۳ نسخه (۸۱۳، ۸۵۴ و ۱ نسخۀ بی‌تاریخ) خانلری، عیوضی، جلالی نائینی- نورانی وصال، سایه

۳۷ نسخه غزل ۲۷۳ و بیت فوق را دارند. از نسخ کاملِ کهن، نسخه‌های ۸۰۱ و ۸۱۸ غزل را ندارند. از ۳۴ نسخه‌ای که “جام جم” دارند، نسخ مورخ ۸۰۷، ۸۴۹، ۸۵۷، ۸۶۷، ۸۷۵ و ۸۹۸: “جام جم برگیر” و نسخۀ مورخ ۸۶۶: “جام جم بستان” ضبط کرده‌اند.

جاوید مدرس (رافض) نوشته:

… … …. می‌خواهم که مردافکن بود زورش
که تا یک دم برآسایم ز دنیا و شر و شورش

شرابی مست : ۹ نسخه (۸۰۳، ۸۰۷، ۸۱۳، ۸۴۹، ۸۵۷، ۸۵۸، ۸۶۴، ۸۶۶ و نسخۀ بی‌تاریخ متعلق به استاد فقید دکتر اصغر مهدوی) خانلری، عیوضی

شراب مست : ۸ نسخه (۸۲۲، ۸۴۳، ۸۵۴، ۸۵۵، ۸۷۴، ۸۹۳، ۸۹۴ دانشگاه لیدن هلند و یک نسخۀ بی‌تاریخ مجلس)

شرابی تلخ : ۵ نسخه (۸۲۴، ۸۶۲، ۸۸۹، ۸۹۳ و نسخۀ بی‌تاریخ کتابخانۀ مسجد اعظم قم) جلالی نائینی- نورانی وصال

شراب تلخ : ۱۴ نسخه (۸۱۹، ۸۲۱، ۸۲۳، ۸۲۵، ۸۲۷، ۸۴۹، ۸۶۷، ۸۷۴، ۸۷۵، ۸۹۴ مسعود فرزاد، ، ۸۹۸، ۸۷۴؟، یک نسخۀ بی‌تاریخ مجلس ، نسخۀ بی‌تاریخ “مح” متعلق به استاد فقید محمد محیط طباطبایی) قزوینی- غنی، نیساری، سایه، خرمشاهی- جاوید

۳۷ نسخه غزل ۲۷۳ و بیت نخست را دارند. از نسخ کاملِ کهن، نسخه‌های ۸۰۱ و ۸۱۸ این غزل را ندارند.

“مست” به معنی گیرا و قوی و دارای کیفیت و ویژگی خاص و تأثیرگذار هنوز کاربرد دارد. حافظ چند جای دیگر نیز آن را به کار برده است:

راه دل عشاق زد آن چشم خماری
پیداست از این شیوه که مست است شرابت

آن چه او ریخت به پیمانۀ ما نوشیدیم
اگر از خمر بهشت است وگر بادۀ مست

مطرب از گفتۀ حافظ غزلی مست بخوان
تا بگریم که ز عهدِ طربم یاد آمد

عابر نوشته:

سلام به حافظ ودوستارانش: به نظرشرابی تلخ صحیح تراست چونکه بعدش میگه که مردافکن یعنی توضیح برای شرابی تلخ پس شزاب مربوطه هرشراب تلخی نیست. شراب تلخی است ک آنقدرقویست که شاعرراهزعالم واقعی به سرزمین غیرقابل وصف وابدی رهنمون میشود..

علی عباسی نوشته:

در بیت دوم بشو را بشوی بنویسید تا از اشتباهات قرائت جلوگیری شود
ممنون

مستر مهدی نوشته:

در نسخه قدسی بیت زیر در جایگاه ششم هست :

«شراب لعل مینوشم، من از جام زمرد گون
که زاهد افعی وقتست و میسازم بدان کورش»

زاهد به افعی تشبیه شده است. بنا به افسانه‌های کهن، چشم افعی وقتی به زمرد (سبز رنگ) بیفتد کور می‌شود. پسوند -گون یعنی رنگ؛ پس زمردگون یعنی سبز رنگ. حافظ جام شراب را به زمردی تشبیه کرده که چشم زاهد را کور می‌کند. یعنی جام شراب حافظ، از زمرد نیست، ولی سبز رنگ است تا چشم زاهد را کور کند. توجه کنید که رنگ سبز، رنگ مقدس کهن مذهبی ایران است (در دین زردشت) است و سبز، رنگ اسلامی نیست (رنگ اسلامی، سفید و سیاه است). حافظ هم شراب خود را در جام سبز رنگ می‌نوشد تا زاهد کور شود. زاهد در اینجا قطعا بر طریق سنت است و ایران هنوز شیعه نشده است. در آن دوران (قرن ۸ هجری) شیعه محدود به اقلیتهایی در کاشان و قم و مازندران و آناتولی و شام و یمن بوده است و اسلام در ایران به طریق سنت بوده است لذا رنگ سبز که رنگ مغان زردشتی است، چشم زاهد را کور می‌کرده است. بعدا از قرن ۱۰ هجری، شیعه در ایران گسترش یافت و رنگ سبز ایرانی به رنگ مقدس شیعه تبدیل شد تا در برابر رنگ سیاه اعراب سنتی جلوه گری کند. (رنگ بنی امیه و بنی عباس سیاه بود. رنگ مورد علاقه پیامبر، لباس سفید و عمامه مشکی بود)

مستر مهدی نوشته:

در بیت سوم، مصرع دوم، به جای مریخ، در نسخه قدسی، بهرام آورده شده است که با بهرام در بیت چهارم سازگار است. بهرام معادل ایرانی همان مریخ است و بهرام سلحشور در بیت سوم کاملا با روایات ایران باستان از ایزد بهرام و ویژگی جنگجویی و پهلوانی او سازگار است. بنابراین بجای مریخ، همان بهرام درست‌تر به نظر می‌آید و لزومی ندارد مریخ باشد.

کانال رسمی گنجور در تلگرام