گنجور

غزل شمارهٔ ۲۴۱

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

معاشران ز حریف شبانه یاد آرید

حقوق بندگی مخلصانه یاد آرید

به وقت سرخوشی از آه و ناله عشاق

به صوت و نغمه چنگ و چغانه یاد آرید

چو لطف باده کند جلوه در رخ ساقی

ز عاشقان به سرود و ترانه یاد آرید

چو در میان مراد آورید دست امید

ز عهد صحبت ما در میانه یاد آرید

سمند دولت اگر چند سرکشیده رود

ز همرهان به سر تازیانه یاد آرید

نمی‌خورید زمانی غم وفاداران

ز بی‌وفایی دور زمانه یاد آرید

به وجه مرحمت ای ساکنان صدر جلال

ز روی حافظ و این آستانه یاد آرید

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

منصور نوشته:

در بیت آخر قصر جلال صحیح می باشد نه صدر جلال

ناشناس نوشته:

به به

جاوید مدرس (رافض) نوشته:

سمند دولت اگر چند ………….
ز همرهان به سرِ تازیانه یاد آرید

سرکش است ولی: ۳۳ نسخه (۸۰۱، ۸۰۳، ۸۱۸، ۸۱۹، ۸۲۱، ۸۲۲، ۸۲۳، ۸۲۴، ۸۲۵، ۸۳۶، ۸۴۳ و ۲۲ نسخۀ متأخّر یا بی‌تاریخ) خانلری، نیساری، عیوضی

سرکشیده رود: ۲ نسخه (۸۲۷ و ۱ نسخۀ متأخّر: ۸۵۵) قزوینی، سایه، خرمشاهی

سرکش است ای دل: ۱ نسخۀ متأخّر (۸۴۹)
سرکش است ولیک: ۲ نسخه (یکی متأخّر: ۸۷۵ و دیگری بسیار متأخّر: ۸۹۸)

۳۹ نسخه از قرن نهم هجری غزل ۲۳۶ را دارند و این بیت فقط در نسخۀ مورخ ۸۱۳ نیست. بیت با “سرکشیده رود” روانتر می‌نماید و اگرچه “سرکشیده” از مصدر “سرکشیدن” و “سرکشیده‌ست” از “سرکشیده بودن” وجود دارد اما “سر کشیده رفتن” مصطلح نبوده و مورد تأیید نسخ کهن و اغلب نسخ هم نیست.

مفهوم بیت در معنی “سرِ تازیانه” است. “به سرِ تازیانه دادن(بخشیدن)” یعنی بخشش و دهش کردن (شواهد را دوستان بیابند و ذیلاً بنگارند). معانی دیگر هم دارد، “به سر تازیانه شمردن” اشاره به شمارش اجمالی است که در سرشماری لشکر به کار رفته است. مفهوم غزل حال و هوای شخصی را بیان می‌کند که از مدار دولت و دربار دور مانده و حسرت روزگار کامروایی می‌خورد و از همرهان دیروز بخشش و کوشش می‌خواهد.
*************************************
*************************************

کانال رسمی گنجور در تلگرام