گنجور

غزل شمارهٔ ۱۲۳

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

مطرب عشق عجب ساز و نوایی دارد

نقش هر نغمه که زد راه به جایی دارد

عالم از ناله عشاق مبادا خالی

که خوش آهنگ و فرح بخش هوایی دارد

پیر دردی کش ما گر چه ندارد زر و زور

خوش عطابخش و خطاپوش خدایی دارد

محترم دار دلم کاین مگس قندپرست

تا هواخواه تو شد فر همایی دارد

از عدالت نبود دور گرش پرسد حال

پادشاهی که به همسایه گدایی دارد

اشک خونین بنمودم به طبیبان گفتند

درد عشق است و جگرسوز دوایی دارد

ستم از غمزه میاموز که در مذهب عشق

هر عمل اجری و هر کرده جزایی دارد

نغز گفت آن بت ترسابچه باده پرست

شادی روی کسی خور که صفایی دارد

خسروا حافظ درگاه نشین فاتحه خواند

و از زبان تو تمنای دعایی دارد

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

گلهای تازه » شمارهٔ ۱۳۷دیگر » (چهار گاه) (۰۳:۱۵ - ۰۴:۳۵) نوازندگان: رحمت‌ الله بدیعی (‎کمانچه) ; فرامرز پایور (‎سنتور) خواننده آواز: عبدالوهاب شهیدی سراینده شعر آواز: حافظ شیرازی (غزل) مطلع شعر آواز: مطرب عشق عجب ساز ونوایی دارد

برای معرفی آهنگهای دیگری که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۸ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

خسرو نوشته:

چه نیـــکو کرده ای گفتار حافظ
ز دلهـــا میبری زنگار حافظ
گهی گوئی زسا قی ساغرو می
گه از هجران وگه دیدار حافظ
گهی ازعاشقان گفتی گه ازعشق
گهی دروصف روی یار حافظ
ز نیکو سیرتان گه یا د کردی
ز گلها گفتی و از خار حافظ
ز روز روشن و از شام تاریک
گهی از چرخ افسونکار حافظ
بدستت ساغری خالی ز تزویر
به مستی گفتی از هشیار حافظ
گه از مهراب گفتی گاهی ازمهر
گــهی از خا نه خمار حافظ
گه از سجاده گاه از دلق گفتی
گــهی از فتنه دستار حافظ
ز اسرار جهان آ گاه بودی
تو بودی محرم اسرار حافظ
نکو توصیف کردی باده عشق
غم دلـدار و شام تار حافظ
تمام گفتنیها گفتی از پیش
همه خواب و توئی بیدار حافظ
هزارت آفرین گویم به هربیت
دوباره میکنم تکـرار حافظ
برو(خسرو)مریدخواجه میباش
که دارد نکته ها بسیار حافظ

خسرو رضائی تورنتو کانادا

👆☹

اکبر همایی از قروه ی درجزین همدان نوشته:

مطرب عشق عجب ساز و نوایی دارد

نقش هر نغمه که زد راه به جایی دارد

مطرب عشق عجب سازو آوازی داردهر نقمه ای که در ساز خود نواخت آن نقمه بجایی هدایت میکند

مطرب :به طرب درآورنده،کسی که نواختن ساز وخواندن آواز شغل او باشد،

مطرب عشق یعنی عشقی که به طرب آورنده و نوازنده است

ساز: آلت موسیقی،نواختن،نغمه ،موسیقی

نوا :پرده موسیقی

حاصل معنی:این که عشق خنیاگری است که موسیقی شگفتی دارد زیرا هر آهنگی که می نوازد مارا به نکته ی تازه ای هدایت می کند.

عالم از ناله عشاق مبادا خالی

که خوش آهنگ و فرح بخش هوایی دارد

عشاق:عاشقان ، نیزمقامی در موسیقی که ایهام دارد

یعنی چون عاشقان از روی دردو صفای قلب با معشوق راز ونیاز می کنند،نغمه ی آن ها به گوش خوش می آید وباز تاب نکویی دارد.

پیر دردی کش ما گر چه ندارد زر و زور

خوش عطابخش و خطاپوش خدایی دارد

دردیکش:کسی که درد شراب می نوشد

کنایه از باده نوش فقیر وبی چیز.

مقصود این که اگر پیر ما فقیر وبی چیز است و نمی تواند با زور و زر از ما حمایت کندخداوندی بخشنده و

خطا پوشی دارد که ما را مورد لطف خود قرار می دهد در حق ما دعا می کندوخدا که به او نزدیک است

دعایش را اجابت می نماید ومارا می بخشد

محترم دار دلم کاین مگس قندپرست

تا هواخواه تو شد فر همایی دارد

مگس:نماد پرنده حقیر و هما:نماد پرنده عالی وبا شکوه

شاعر قلب خود را به مگس قند پرست تشبیه کرده که از وقتی عاشق یارمثل قند شیرین شده در

خود احساس غرور وبلند پروازی می کند، چنان که گویی از مقام مگسی به مقام همایی رسیده است

پس احترام او را راعایت کن چون دیگر مثل مرغ هما ارزش ومنزلت پیدا کرده است.

از عدالت نبود دور گرش پرسد حال

پادشاهی که به همسایه گدایی دارد

پادشاهی که گدایی در همسایگی اوست،اگر حال اورا بپرسداز عدالت دور نیست.

اشک خونین بنمودم به طبیبان گفتند

درد عشق است و جگرسوز دوایی دارد

اشک خون آلود خود را به طبیبان نشان دادم، گفتند چنین اشکی از عوارض عاشقی است

دوای جگر سوزی دارد و شاید دوای جگر سوز صبر و تحمل عاشق است.

ستم از غمزه میاموز که در مذهب عشق

هر عمل اجری و هر کرده جزایی دارد

غمزه:یک بار به چشم و ابرو اشاره کردن

اجر :پاداش نیک جزا: مکافات کیفر

مقصود این که چشمان تو با عشوه گری بر ما ستم می کنند،ما را به سوی خو د می کشند وخاطرمان

را آشفته می سازند تو از آن ها ستمگر میاموز،زی را در مذهب عشق هر کار نیک اجر ومزدی وهر کار

نا روا کیفری خواهد داشت-پس ستمگری غمزه هم بی مکافات نخواهد بود.

نغز گفت آن بت ترسابچه باده پرست

شادی روی کسی خور که صفایی دارد

ترسا:مسیحی

می گوی آن مسیحی بچه ی باده پرست چه سخن زیبایی گفت :وقتی باده می خوری به نیت شادی کسی بخور که اهل صفا وصمیمیت باشد.

خسروا حافظ درگاه نشین فاتحه خواند

و از زبان تو تمنای دعایی دارد

ای پادشاه حافظ که مقیم درگاه توست سوره ی الحمد خواند وتوقع دارد که تو هم دعایی بکنی.

👆☹

مرتضی نوشته:

وزن: فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فع لن

👆☹

کمال نوشته:

فالی جهت این غزل:

ای صاحب فال، شمابسیارمهربان وخوش
قلب هستید،امابسیاری قدرشمارانمی،،،،،،،،،
دانندوباعث ناراحتی شمامی شوند،،،،،،،،،،،،،
بنابراین ارتباط صمیمانه خودراباخداوند،،
حفظ کنیدکه دراین صورت اجرکارهایت،،
راخواهی گرفت ،هرنیتی که دردل داری به،
خداوندمتعال آن راعملی کن ،هرعمل اجری
وهرکرده سزایی دارد.

👆☹

محسن خانی نوشته:

به نظر من در بیت
«پیر دُردی‌کَشِ ما گر چه ندارد زر و زور/ خوش عطابخش و خطاپوش خدایی دارد»
طنزی نهفته است. یعنی خدایی که پیرِ دردی‌کش ما برای خودش تصور کرده است، خوش خطاپوش است! گرچه پیر ما زر و زور ندارد، ولی با خدای خودش حساب خوشی دارد.

👆☹

میلادی رومی نوشته:

پیر دردی کش ما گر چه ندارد زر و زور
خوش عطابخش و خطاپوش خدایی دارد
در کتاب “الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة” که ما با نام اسفار اربعه آن را میشناسیم در سفر دوم (و ثانیها السفر بالحقّ فی الحقّ) بیان میشود که سفر در صفات خداوند است (دوستان علاقه مند به سایت mullasadra.org مراحعه کنند)
در غزل دیگری از حافظ حضرتشان بیان دارند که(http://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh105/)
پیر ما گفت خطا بر قلم صنع نرفت
آفرین بر نظر پاک خطاپوشش باد
به نوعی در این دو بیت میشود به مقام “پیر” پی برد.! :)
موضوع مد نظرم کمی دلی است بدون مدرک ولی حس کردم بیان کردنش خالی از لطف نیست
باز هم تقاضا از اساتید گرامی دارم که در صورت نیاز حتما نوشته این حقیر را تصحیح کنند.!

👆☹

مصطفی نوشته:

درود بر یاران گرامی. درباره این غزل زیبا دکترالهی قمشه ای حکایت کنند که شبی در خواب بودم و در عالم رویا مشاهده نمودم که در آسمان چندین پرنده زیبا که از نظر جمال و زیبایی طاووس هم به پایشان نمی رسید در حال پرواز هستند خطاب به یکی از آن ها گفتم که شما چه می باشید و آن پرنده پاسخ داد که من غزل مطرب عشق حافظ هستم و دیگر پرندگان نیز دیگر غزلهای او هستند . البته صحت و سقم این مدعا را نمی دانم و فقط آن را از استاد الهی قمشی در یکی از سخنرانی هایشان شنیدم.

👆☹

رضا نوشته:

مُطربِ عشق عجب ساز و نوایی دارد
نقش هر نغمه که زد راه به جایی دارد
حافظ دراین غزل، جبهه ی متشرّعین ِ متعصّبِ خشکه مغز راباسمفونی خیال انگیزعشق به توپ بسته ودرهم کوبیده است. موسیقی ومطرب، عشق وشاهدبازی در نظرگاهِ متشرّعین،ازآلات واسباب شیطانیست وعاملین به آنهانیز سربازان وهواداران شیطان هستند! حافظ باآگاهی کامل ازنقطه نظراتِ متشرّعین، این غزل ناب وپُرمایه راسروده تاتوانسته باشدبکلّی از قشریّون ِ پیش پابین خودراجدا کرده ورودرروی آنها قرارگیرد.
مطرب: نوازنده وخواننده، به طرب آورنده باساز وآواز. حافظ بانشانیدنِ مطرب درکنارعشق، به آن معنای گسترده تری بخشیده است. “مطرب عشق” کسی که ازروی عشق ودلدادگی قول وغزل می خواند وساز می نوازد، کسی که ازعشق می خواند، کسی که مبلّغ وترویج دهنده ی عشق است، کسی که عاشق است وازدل می خواند وبردل می نشاند.
ساز ونوا: ساز و آواز.
نوا: نغمه ، مقام، پرده موسیقی.
نقش: قطعه یی از موسیقی که در هر دستگاه یا مقامی اجرا می شود
راه به جایی دارد: دل شنونده رابه عالمی دیگررهنمون می شود ومعانی بدیعی تولید می کند.
معنی بیت: کسی که عاشقانه ازعشق می خواند ومی نوازد عجب آهنگ دلپذیری خَلق می کند درهرپرده که موسیقی می نوازد آهنگی تولید می شود که بردل می نشیند چراکه ازدل برمی آید وشنونده راباخود می برد و حظّی روحانی به اومی بخشد.
عالم از ناله ی عشّاق مبادا خالی
که خوش آهنگ و فرح بخش هوایی دارد
“عشّاق”ایهام دارد.۱-عاشقان ۲- نام دستگاهی درموسیقی
معنی بیت: ای کاش دنیا حتّا یک لحظه نیزازناله وفریاد عاشقان( ویا آهنگِ زیبای عشّاق ) خالی نباشد چراکه این آهنگ، روح افزاترین ونشاط بخش ترین نوائیست که درجهان وجود دارد.
به وقتِ سرخوشی ازآه وناله ی عشّاق
به بانگِ ونغمه ی چنگ وچغانه یادآرید
پیر دُردی کش ما گر چه ندارد زر و زور
خوش عطابخش و خطاپوش خدایی دارد
دراین بیت حافظِ نکته پرداز به متشرّعین ِ یکسویه نگرطعنه می زندوبه آنها به طنز می فرماید: شیخ شما زر وزور دارد، پیرمازرو زورندارد لیکن خدایی بخشنده و خطاپوش دارد.
دُرد کش یا دُرد نوش، کسی که به سببِ فقر وتهیدستی، نمی تواند شراب زلال وگران قیمت تهیّه کند وبناگزیرازشرابِ ته مانده،ناخالص وارزان قیمت استفاده می کند.
عطا: پاداش ،انعام
معنی بیت: پیر وراهنمای ما (برخلافِ شیخ زاهدان) زر وسیم وقدرتِ حکومتی ندارد وازتهیدستی دُردنوش است امّا بااینحال خدایی بخشایشگردارد و(برخلافِ خدای زاهدان) ازخطاها وگناهان بندگان خویش چشم پوشی می کند عنایت وحمایت اوبرای ماکافیست.
بنده ی پیرخراباتم که لطف اَش دایم است
ورنه لطف شیخ وزاهدگاه هست وگاه نیست
محترم داردلم کاین مگس قندپرست
تا هواخواه تو شد فرّهمایی دارد
هما: مرغی خوش یُمن افسانه ای که درباورقدیمیان اگرسایه ی اوبرسر هرکسی می افتاد به دولت وسلطنت می رسید.
دل شاعر دراین بیت به مگسی قندپرست تشبیه شده،که مشتاق قندِ لب یاراست لیکن به برکت ارادت وَرزیدن به معشوق، شکوه وزیبایی پرنده ی هما راپیداکرده است. درادبیّات فارسی همارا مظهر فرّوشکوه می دانندوبه فال نیک می گیرند.
معنی بیت: ای محبوب، با دل من به شایستگی واحترام برخوردکن که این مگس قندپرست به برکتِ عشق تو، شکوه وشوکت همایی پیداکرده است اوراگرامی دارکه ارزش اوازعشق تو وام گرفته است.
هواخواهِ تواَم جانا ومی دانم که می دانی
که هم نادیده می بینی وهم ننوشته می خوانی
ازعدالت نبود دور گرش پرسد حال
پادشاهی که به همسایه گدایی دارد
معنی بیت: پادشاه توانایی که درهمسایگی خود گدایی ناتوان دارد اگرازاحوالاتِ اوپرس جویاباشد ودلجویی کند دورازعدالت نیست ونشانه ی کرم وبزرگواری وعدالت ورزی اوست.
عدل سلطان گرنپرسد حال مظلومان عشق
گوشه گیران رازآسایش طمع بایدبرید
اشک خونین بنمودم به طبیبان گفتند
دردعشق است وجگرسوزدوایی دارد
معنی بیت: به طبیبان اشک خونین خودرا نشان دادم وطلب دوا ودرمان کردم گفتند: این نشانه ی ابتلا به دردعشق است دارویی این بیماری بسیار جگرسوز وتحمّل سوز است.
حافظ اندر درد اومی سوز وبی درمان بسوز
زانکه درمانی ندارد درد بی آرام دوست
ستم از غمزه میاموز که در مذهب عشق
هر عمل اجری و هر کرده جزایی دارد
غمزه: اشارات وحرکات دلسِتانانه با چشم و ابرو،رفتاردلبرانه باچاشنی جفاکارانه که دل عاشق را خون کند
اجر: پاداش
جزا: مکافات وکیفر
معنی بیت: ای معشوق،حال دل عاشقان رارعایت کن بارفتارهای ویرانگرانه ی دلبرانه ، درحق آنها ستمگری مکن به یادداشته باش که درمذهب عشق همه چیزباپیمانه ی عدالت محاسبه می شود هرعمل نیکی پاداش نیک وهرکرده ی جفاکارانه ای مکافات وکیفری سخت درپی دارد.
چشمت به غمزه مارا خون خورد ومی پسندی
جانا روانباشد خون ریزراحمایت
نغزگفت آن بُتِ ترسابچه ی باده پرست
شادی روی کسی خور که صفایی دارد
نغز : نیکو ،زیبا ،بدیع
ترسا: عیسوی مذهب، نصرانی، راهب
شادی روی کسی خوردن: باده گُساران درمیان خود رسمی دارند که طبق آن هرپیاله ای را، به یاد عزیزی می نوشند وبه هنگام نوشیدن ازاو یادمی کنند.
معنی بیت: آن نوجوان زیبا روی باده پرستِ مسیحی چه زیبا وبدیع گفت که هنگام باده نوشی،سعی کن به شادی روی کسی بنوشی که اهل ذوق و دل بودل باشد ودل وروی باصفایی داشته باشد. پیاله ی شراب حرمت دارد ونبایدبه یادهر بی سروپا وبی ذوقی نوشیده شود.
جامی بده که باز به شادیّ ِروی شاه
پیرانه سرهوای جوانیست درسرم
خسرواحافظ درگاه نشین فاتحه خواند
و از زبان تو تمنّای دعایی دارد
خسروا: پادشاها
درگاه نشین: کسی که ازروی تواضع وفروتنی درپائین ترین نقطه ی مجلس می نشیند
فاتحه خواندن: دعا کردن
دعا درمصرع دوّم: آمین گفتن ومجازاً توجّه وعنایت داشتن
معنی بیت: پادشاها، حافظِ متواضع ،مرید ومخلص تو، این غزل رابه نیّتِ دعا به جان عزیزتوسرود و انتظار داردتونیزمتقابلاً آمینی بگویی. یعنی بی اعتنایی نکنی وبابذل عنایت والتفات، پاسخی شایسته دهی.
می کندحافظ دعایی بشنو آمینی بگو
روزی ما بادلعل شکّرافشان شما

👆☹

کانال رسمی گنجور در تلگرام