گنجور

غزل شمارهٔ ۱۱۹

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

دلی که غیب نمای است و جام جم دارد

ز خاتمی که دمی گم شود چه غم دارد

به خط و خال گدایان مده خزینه دل

به دست شاهوشی ده که محترم دارد

نه هر درخت تحمل کند جفای خزان

غلام همت سروم که این قدم دارد

رسید موسم آن کز طرب چو نرگس مست

نهد به پای قدح هر که شش درم دارد

زر از بهای می اکنون چو گل دریغ مدار

که عقل کل به صدت عیب متهم دارد

ز سر غیب کس آگاه نیست قصه مخوان

کدام محرم دل ره در این حرم دارد

دلم که لاف تجرد زدی کنون صد شغل

به بوی زلف تو با باد صبحدم دارد

مراد دل ز که پرسم که نیست دلداری

که جلوه نظر و شیوه کرم دارد

ز جیب خرقه حافظ چه طرف بتوان بست

که ما صمد طلبیدیم و او صنم دارد

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۸ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

صنم نوشته:

اسم من با تفال زدن به دیوان حضرت حافظ در شب تولدم انتخاب شد …
این شعر آمد و اسم من صنم شد …

بزرگمهر وزیری نوشته:

در ایران پس از حملۀ عرب ها در داستان ها شخصیت «جم» یا «جمشید» با «سلیمان» به هم آمیخت. این آمیختگی را در چند غزل حافظ می بینیم. در بیت نخست منظور از خاتم گم شده , اشاره به داستانی است که دیو یا اهریمن انگشتر سلیمان را می رباید.
همانند این معنا را حافظ در بیت زیر دارد:
«گر انگشت سلیمانی نباشد
چه خاصیت دهد نقش نگینی»

ملیحه رجایی نوشته:

غیب نما = از اسرار نهان آگاه است.
جام جم = جام جهان بین جمشید
خاتم = انگشتر حضرت سلیمان
شاه وش = شهریار
جفا = ستم
خزان = پاییز
موسم = موقع، زمان
قدح = جام می
لاف = ادعا
تجرد = وارستگی
شغل = کار ، اشتغال
معنی بیت ۱: آن دل که چون جام جهان بین جمشید، رازهای پنهانی درآن نمایان می شود و همواره در کشف و شهود است از اینکه انگشتر پادشاهی او به دست دیوان افتد باکی ندارد.
معنی بیت ۲: گنج دل را همراه با خط و خال زیبایی به کسانی که از فضیلت خالی هستند مده بلکه به دست فرمانروای صاحب کمالی ده که ارزش آنرا بشناسد.

امید قره باشلو نوشته:

در بیت دوم حافظ می فرماید:
 ظاهربین مباش و دلت که سرمایه توست را به دونان و گدایان که فقط آب و رنگی دارند مده ، بلکه به آن صاحب معرفت و کمال بده که قدرش را بداند و احترامش را حفظ کند.


دکترامین کیخا نوشته:

با دریافت اینکه در همه این مدت دوستان گرداننده OCR کرده اند و از ما روراست یارمندی نخواسته اند به شگفت امدم ، نمی دانستم کجا باید سپاس دارم گفتم دیوان خواجه بهتر جای است ، انهم در حاشیه واژه تحمل ! برادران بزرگوارم درود پاکان به شما ، این نگهداری و پاسداری را هزمان کسی بر دست داشته است . باشد که بیخ فارسی گشنتر شود و شاخش گسترده تر ، بر جانهای پاک و دلهای بی خواهشتان درود. بر روان زادان فرخ پاک درود ، بر روان یعقوب لیث درود .بر همه نگهداران پارسی درود .

جاوید مدرس (رافض) نوشته:

****************************************
****************************************
نه هر درخت تحمل کند جفای خزان
غلام ……………… که این قدم دارد

همّتِ سروَم: ۳۷ نسخه (۸۰۱، ۸۰۳، ۸۱۳، ۸۱۶، ۸۱۸، ۸۱۹، ۸۲۲، ۸۲۴، ۸۲۷، ۸۳۶، ۸۴۳ و ۲۶ نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ) قزوینی- غنی، خانلری، عیوضی، نیساری، جلالی نائینی- نوزانی وصال، خرمشاهی- جاوید

قامت سروَم: ۳ نسخه (۸۲۱، ۸۲۳، ۸۲۵) سایه

غزل ۱۱۴ را ۴۰ نسخه دارند از جمله ۱۱ نسخۀ کاملِ کهنِ مورّخ.
*********************************
*********************************

جاوید مدرس (رافض) نوشته:

..>>>>>>>>>>>>>>>
**************************************
**************************************
مراد دل ………………. دلداری
که جلوۀ نظر و شیوۀ کرم دارد
ز که جویم چو نیست: ۱۶ نسخه (۸۱۶، ۸۱۹، ۸۲۱، ۸۲۵، ۸۴۳ و ۱۱ نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ) خانلری، عیوضی، نیساری، جلالی نائینی- نورانی وصال، سایه
ز که پرسم که نیست: ۱ نسخه (۸۲۷) قزوینی- غنی، سایه- خرمشاهی
ز که جویم که نیست: ۷ نسخۀ متأخر یا بسیار متأخّر (۸۴۹، ۸۵۸، ۸۶۲، ۸۶۴، ۸۶۷،۸۹۳، ۸۷۴؟)
غزل ۱۱۴ را ۴۰ نسخه دارند از جمله ۱۱ نسخۀ کاملِ کهنِ مورّخ. از ۴۰ نسخه، ۱۶ نسخه بیت فوق را ندارند: ۸۰۱، ۸۰۳، ۸۱۳، ۸۱۸، ۸۲۲، ۸۲۳، ۸۲۴، ۸۳۶ و ۸ نسخۀ متأخر یا بی‌تاریخ
*****************************************
*****************************************

فرخ نوشته:

۱-”رسید موسم آن کز طرب چو نرگس مست …نهد به پای قدح هر که شش درم دارد
زر از بهای می اکنون چو گل دریغ مدار …که عقل کل به صدت عیب متهم دارد”
منظورشکل گل نرگس است: شش گلبرگ آن بصورت مسطح اطراف تخمدان گل (که بشکل کاسه ای در وسط گل ست) قرار گرفته. حافظ میگه که این همان “شش درم” است که گل تقدیم جام شراب کرده.
۲-با یادآوری دوست کامت گذار باید گفت که:
درود من هم به روان جاوید یعقوب لیث صفاری باد.

کانال رسمی گنجور در تلگرام