گنجور

قصیدهٔ شمارهٔ ۲۷۶ - در ستایش مرحوم مبرو‌ر شجاع ا‌لسلطنه حسنعلی میرزا طاب‌الله ثراه می‌فرماید

 
قاآنی
قاآنی » قصاید
 

ساقی در این هوای سرد زمستان

ساغر می را مکن دریغ ز مستان

سردی دی را نظاره‌کن که به مجمر

همچو یخ افسرده‌گشته آتش سوزان

شعلهٔ آتش جدا نگشته ز آتش

طعنه زند از تری به قطرهٔ باران

خون به‌عروق آن‌چنان فسرده‌ که‌ گویی

شاخ بقم رسته است از رگ شریان

توشهٔ صد ساله یافت خاک مطبق

بسکه بر او آرد ریخت ابر ز انبان

آتش از افسردگی به‌کورهٔ حداد

طعنه زند بر به پتک و خنده به سندان

کوه پر از برف زیر ابر قوی‌دست

دیو سفیدست زیر رستم دستان

مغز به ستخوان چنان فسرده‌که‌‌ گویی

تعبیه کردند سنگ خاره به ستخوان

رفته فلک با زمین به خشم‌ که‌ گویی

بر بدنش از تگرگ بارد پیکان

رحم به خورشید آیدم‌ که درین فصل

تابد هر بامداد با تن عریان

بسکه بهم در هوا ز شدت سرما

یافته پیوند قطره قطرهٔ باران

گویی زنجیر عدل داودستی

کامده آون همی ز گنبد گردان

خلق خلیل‌الله ار نیند پس از چه

بر همه سوزنده آتشست ‌گلستان

باد سبکسر ز ابرهای‌ گران‌سنگ

می‌کند اکنون هزار عرش سلیمان

دانی این برد را جه باشد چاره

دانی این درد را چه باشد درمان

داروی این درد و برد آتش سردست

آتش سردی به‌ گرمی آتش سوزان

آتش سردی ‌که از فروغ شعاعش

مور به تاریک شب نماند پنهان

آتش سردی که گر بنوشد حبلی

مهر درخشان شودش بچه به زهدان

آتش سردی که گر به هامون تابد

خاکش‌ گوهر شود گیاهش مرجان

یا نی‌گویی درون‌معدن الماس

تعبیه‌کردست‌ کان لعل بدخشان

وه چه خوش آید مرا به ویژه در این فصل

با دلی آسوده از مکاره دوران

مجلسکی خاص و یارکی دوسه همدم

نقل و می و عود و رود و تار خوش‌الحان

شاهدی شوخ و شنگ و چارده‌ساله

چارده ماهش غلام طلعت تابان

فربه و سیمین و سرخ‌روی و سیه‌موی

رند و ادافهم و بذله‌گوی و غزلخوان

عالم عالم پری ز حسن پری‌وش

دنیا دنیا ملک ز روی ملک سان

کابل‌کابل سماع و وجد و ترنم

بابل بابل فسون و حیله و دستان

آفت یک شهر دل ز طرهٔ جادو

فتنهٔ یک ملک جان ز نرگس فتّان

هر نفس از ناز قامتش متمایل

راست چو سرو سهی ز باد بهاران

لوح سرینش چو گوی عاج مدور

لیکن‌ گویی نخورده صدمهٔ چوگان

او قدح و شیشه در دو دست بلورین

نزد من استاده همو سرو خرامان

من ز سر خدعه در لباس تصوّف

سبحه به دست اندرون و سر به گریبان

گر ز تغیر به رسم زهدفروشی

گویم صد لعنت خدای به شیطان

گاه چو وسواسیان به شیوهٔ پرخاش

گویم ای ساده‌لوح امرد نادان

دور شو از من که از ترشح جامت

جامهٔ وسواس من نشوید عمّان

دامن خود به آستین خرقه ‌کنم جمع

تا به می آلوده‌ام نگردد دامان

گاه سرایم که گر ز من نکنی شرم

شرم کن از حق مباش پیرو خذلان

گاه درو خیره خیره بینم و گویم

رو تو با این‌گنه نیابی غفران

این سخنم بر زبان و لیک وجودم

محو تماشای او چو نقش بر ایوان

او ز پی تردماغی خود و احباب

در صت زهد خشک م شده حیران

گاه به غبغب زند ز بهر قسم دست

کاینهمه‌ گر زهر مار باشد بستان

گاه به آیین دلبران پی سوگند

دست‌گذارد به تار زلف پریشان

گاهی‌گویدکزین عبوس مجسم

یارب ما را به فضل و رحمت برهان

گاه به ایما به میر مجلس ‌گوید

کاین سر خر را که راه داد به بستان

گاه به نجوی به اهل بزم سراید

خلقت منکر ببین و جامهٔ خلقان

گاه‌کند رو به آسمان‌ که الهی

امشب ازین جمع این بلیه بگردان

دل شده یک قطره خون‌که آخر تاکی

از جا برخیز و درکنارش بنشان

عقلم‌گوید دلا مگر نشندی

منع چو بیند حریص‌تر شود انسان

جان بر جانان ولی ز بهر تجاهل

گاه نگاهم به سقف و گاه بر ایوان

گویم برگو دلیل خوبی صهبا

گوید عشرت دلیل و شادی برهان

گوید چبود دلیل حرمت باده

گویم اینک حدیث و اینک قرآن

گویم حاشا نمی‌خورم‌که حرامست

گوید کلا چه تهمتست و چه بهان

گوید بستان بخور به جان فلانی

گویم نی نی فلان‌که باشد و بهمان

عاقبت الامر گوید ار بخوری می

می‌دهمت یک دو بوسه از لب خندان

من ز پی امتحان شوخیش از جدّ

چاک درون را درافکنم به گریبان

آنگه از سوز دل به رسم تباکی

ز آب دهان تر کنم حوالی مژگان

خرخرهٔ‌ گریه درگلوی فکنده

هر نفس از روی خدعه برکشم افغان

گویمش ای طفل ساده رخ که هنوزت

گرد بهی نیست‌ گرد سیب زنخدان

چند کنی ریشخند آنکه‌ گذشتست

سبلتش از گوش و موی ریش ز پستان

مر نشنیدستی ای نگار سیه‌موی

شرم ز ریش سفید دارد یزدان

ای بت‌کافور روی مشکین طرّه

کت بالا تیرست و شکل ابرو کیوان

تیرم‌ کیوان شدست و مشکم‌ کافور

از اثر کید تیر و گردش‌ کیوان

من به ره گور پی‌سپار و تو آری

از بر گوران‌ کباب بر ز بر خوان

خندی بر من بترس از آنگه بگرید

چشم امل بر تو از تواتر عصیان

گوهر یکدانهٔ دلم را مشکن

یا چو شکستی ز لعلش آور تاوان

او چو مرا دل‌شکسته بیند ترسد

روز جزا را از بیم آتش نیران

ساعد سیمن به‌گردنم‌کنند آونگ

پاک ‌کند اشکم از دو دیدهٔ گریان

از دل و جان تن دهد به بو سه و از عجز

ژاله فشاند همی به لالهء نعمان

من دو سه خمیازه زیر خرقه نهانی

برکشم از ذوق بوسهٔ لب جانان

در بتنم لرزه از طرب ‌که فضولی

بانگ بر او برزند که ها چکنی هان

ایکه تو بینی به زیر خرقه خزیدست

کهنه حریفی ست شمع جمع ظریفان

هرچه جز ابن خرقه‌اش که بینی بر تن

دوش به یک جرعه باده‌ کرده‌ گروگان

درد شرابی‌ که این به خاک فشاند

گردد از آن مست فرش و مسند و ایوان

گوید اگر اینچنین بودکه تو گویی

کش‌ به جز این خرقه‌ نی سراست و نه‌ ساامان

از چه نشیند به صدر مجلس و راند

با چو منی اینقدر لطیفه و هذیان

پاسخش آرد که ‌گر به عیب تمامست

ای‌ا هنرش بس که هست مادح سلطان

شاه شجاع آنکه شرزه شر دژ آهنگ

نغنود از بیم نیزه‌اش به نیستان

ای ملک ای آفتاب ‌ملک‌که جز تو

کس نشنیدست آفتاب سخندان

پیلی اما ز دشنه داری خرطوم

شیری اما ز دهره داری دندان

شیر ندارد به سر بسان تو مغفر

پیل ندارد به تن بسان تو خفتان

کوههٔ رخش تو پیش کوه بلاون

همچو بلاون ‌که است‌ پیش بیابان

از زره و خود گو جمال تو بیند

آنکو یوسف ندیده است به زندان

دوش چو برگفتم این قصیده سرودم

به که به کرمان فرستمش ز خراسان

عقل برآشفت و گفت زیرکی الحق

دُر سوی عمّان بریّ و زیره به‌ کرمان

مدح فرستی به سوی شاه و ندانی

مدح نبی ‌کرد می‌نیارد حسان

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | منبع اولیه: قاآنی نشر نگاه | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال حاشیه‌ای برای این شعر نوشته نشده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

کانال رسمی گنجور در تلگرام