گنجور

قصیدهٔ شمارهٔ ۲۵۳ - د‌ر تهنیت خبر بهبو‌دی محمدشاه غازی به فارس و شادمانی حسین‌خان نظام‌الدوله فرماید

 
قاآنی
قاآنی » قصاید
 

زآستان خواجهٔ اعظم چراغ انجمن

پیکی آمد تیزگام و نیکام و خوش سخن

نامه یی ‌از خواجه‌ بر کف داشت ‌کز عنوان او

بُد هویدا آیت الطاف حقّ ذوالمنن

زانکه اندر نامه بود این مژده کز تأیید حق

یافت بهبودی ز تب طبع شهنشاه زمن

گرچه‌شیرس‌ت و شیر شرزه تب‌ دارد از آنک

مر شجاعت را حرارت لازم آمد در بدن

یا نه خسرو آفتابست و تب اندر آفتاب

لازم تابیست کاو با جرمش آمد مقترن

یا نه دارا شمع و هستی انجم‌ آفاق ش

شمع را سوزد به شب تا برفروزد انجمن

شاه‌نارست‌ازبرای‌خصم‌و نور ازبهر دوست

گرمی اندر نار و تف در نور باید مختزن

راستی پرسی خلایق از حقایق غافلند

هست ‌سرّی اندر این معنی ‌که ‌گویم بر علن

قرب و بعد فهم ما ما را بر آن دارد که‌ گاه

شاه را سالم همی بینیم وگاهی ممتحن

ورنه‌شه‌جانست‌و جان‌دارد حیات جاودان

نقص جان نبود اگر گاهی نفور آید ز تن

زین فزون‌ خواهی دلیلی چند گویم معنوی

تا ترا بیرون برد لختی ازین تخییل و ظن

شاه ماهست و به نفس خود به یک جا است ماه

قرب و بعد ماست کش گه تیغ بیند گه مجن

شاه خورشید و تو نابینا گرش بینی کدر

این کدورت از تو دارد نی ز نفس خویشتن

خود تو لرزی‌ در زمستان‌ زانکه‌ دوری ز آفتاب

ورنه او دایم به یک حالت بود پرتوفکن

ور به تابستان ز گرما تب کنی این هم ز تست

کت شعاع مهر از نزدیکی آید تیغ‌زن

شاه ‌سر تا پا بهشتست ‌و چو دوریم از بهشت

آنچنان دانیم کاندر وی بود رنج و محن

ور نه گر چون خواجه ما را چشم معنی‌بین بدی

جنتی آسوده می‌دیدیم بی‌کرب و حزن

شه سپهرس وکدورت ره نیابد بر سپهر

گرچه دامانش کدر بینی گه از گرد دمن

لیک با این جمله ما را لازمست ایدون نشاط

چون به قدر فهم ما باید تکالیف و سنن

شکر بهبود ملک را ای نگار می‌گسار

شیشهٔ می تیشه ساز و ریشهٔ انده بکن

ساقیا جامی بیار و شاهدا کامی بده

خادما عودی بسوز و مطربا رودی بزن

زاهدا امروز منع باده‌خواران گو مکن

بزم شیادی میارا تار زراقی متن

مفتیا امروز فتوی ده‌ که می نوشند خلق

زانکه نبود درد تن را چاره‌یی جز دُردِ دن

باده اکنون لازمست از ساقیان سیم‌ساق

بوسه اکنون جایزست از گلرخان سبمتن

خانه را باید ز چهر شاهدان‌ کردن بهشت

حجره را باید ز موی‌گلرخان‌کردن چمن

گه ز زلف این به دامن برد می‌باید عبیر

گه ز روی آن به خرمن چید می‌باید سمن

خاصه قاآنی‌که او را با نگاری سرخوشست

دلفریب و دلنشین و دلنواز و دل‌شکن

غیر او کز چاک پیراهن نماید روی خوب

مشرق خورشید نشنیدم ز چاک پیرهن

چاه‌نخشب ماه‌نخشب هردو دارد کش بود

ماه نخشب بر عذار و چاه نخشب در ذقن

نرخ بوس او مگر از نقد جان بالاترست

کاو بهای بوسه خواهد مدح سلطان زَمَن

خسرو دوران محمد شه شهنشاهی‌که هست

روی و رای او جمیل و خلق و خلق او حسن

کلک لاغر در بنانش ماهی بحر محیط

شکل جوهر بر سنانش‌ گوهر بحر عدن

مهر لامع نزد رایش‌ کوکبی در احتراق

نسر واقع با سنانش طایری بر بابزن

جوهرش در تیغ و تیغ اندر نیام‌گوهرین

آن پرن اندر هلالست این هلال اندر پرن

تیر در شستش عقابی مانده چون ماهی به‌شست

تیغ در دستش نهنگی ‌کرده در دریا وطن

عرصه ی هستی به نزد داستان جاه او

چون به جنب‌ کاخ نوشروان و ثاق پیرزن

خسروا تا مژدهٔ بهبودیت آمد به فارس

جان به‌تن می‌رقصد از شادی وتن در پیرهن

خاصه‌ کز فیروزی این مژده صاحب‌اختیار

شد چنان‌شادان‌ که‌جانش ‌‌می‌نگنجد در بدن

کرد عشی آنچنان ‌کز خار خار عیش او

زهرهٔ چنگی به‌گردون زد نوای خارکن

بوم‌ و بر آمد به وجد و کوه و در آمد به رقص

رند و عارف‌ پای‌ کوبان‌ شیخ‌ و عامی دست‌زن

ماهی از دریا نیایش ‌گفت و ماه از آسمان

وحش در هامون ستایش ‌کرد و طیر اندر وکن

در زمستان نوبهار آمد توگفتی‌کز نشاط

گل دمید از بوستان و لاله سر زد از دمن

پای‌کوبان شد ز عشرت خوشهای ضیمران

دست‌افشان شد ز شادی برگهای نسترن

وز نشاط این بشارت مردگان را زیر خاک

باغ جنّت شد قبور و زلف حورا شد کفن

وز فتوح آب خعر در زلف خوبان هم نماند

چنبر و پیچ ‌و شکنج و عقده و چین‌ و شکن

وز نسیم این اثر در دکهٔ سلاخ شهر

گشت ‌خون ‌گوسفندان غیرت مشک ختن

زین بشارت در میان عید اضحی و غدیر

عید دیگر شد عیان از امر میر موتمن

عید قربان و غدیری را که بود از هم جدا

هم ملفق هم مثنی ‌کرد در یک انجمن

عید قربان‌شد بدی‌ن معنی مث‌کز خلون

هر تنی قربان خسرو کرد جان خویشتن

هم‌ دو شد عبد غدیر از آن سبب ‌کز هر کنار

دست بوس عید را الحمدخوان شد مرد و زن

هر تنی شکرانه را جان‌کرد قربانی‌که باز

شد بر اورنگ خلافت جانشین بوالحسن

وز چراغان در شب تاریک سرزد آفتاب

چون‌گل سوری‌که روز ابر تابد بر چمن

شادمان‌شد جان‌خلق‌‌و بوستان‌شد ملک‌فارس

نوجوان شد چرخ پیر و تازه شد دیرکهن

تا سمر باشد به عالم داستان تخت جم

تا مثل باشد به گیتی فر و برز تهمتن

تا قیامت خصم خسرو یار لیکن با ملال

تا به محشر یار سلطان خصم امّا با محن

در ضمیرش باد هر نقشی به جز نقش ملال

در دیارش باد هر چیزی به جز شور و فتن

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | منبع اولیه: قاآنی نشر نگاه | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

ر غلامی نوشته:

با سلام این مصراع نامفهوم است چون اشتباه تایپی دارد: عید قربان‌شد بدی‌ن معنی مث‌کز خلون

کانال رسمی گنجور در تلگرام