گنجور

غزل شمارهٔ ۱۰

 
بیدل دهلوی
بیدل دهلوی » غزلیات
 

به اوج‌کبریاکزپهلوی عجز است راه آنجا

سر مویی‌گراینجا خم‌شوی بشکن‌کلاه آنجا

ادبگاه محبت ناز شوخی برنمی‌دارد

چو شبنم سر به مهر اشک می‌بالد نگاه آنجا

به یاد محلن نازش سحرخیزست اجزایم

تبسم تاکجاها چیده باشد دستگاه آنجا

مقیم دشت الفت باش و خواب ناز سامان‌کن

به هم می‌آورد چشم تو مژگان‌گیاه آنجا

خیال جلوه‌زار نیستی هم عالمی دارد

ز نقش پا سری بایدکشیدن‌گاه‌گاه آنجا

خوشا بزم وفاکز خجلت اظهار نومیدی

شرر در سنگ دارد پرفشانیهای آه آنجا

به‌سعی غیرمشکل بود زآشوب دویی رستن

سری در جیب خود دزدیدم و بردم پناه آنجا

دل ازکم ظرفی طاقت نبست احرام آزادی

به‌سنگ آید مگراین جام وگردد عذرخواه آنجا

به‌کنعان هوس گردی ندارد یوسف مطلب

مگر در خود فرورفتن‌کند ایجاد چاه آنجا

ز بس فیض سحر می‌جوشد ازگرد سواد دل

همه‌گر شب شوی روزت‌نمی‌گردد سیاه‌آنجا

ز طرز مشرب عشاق سیر بینوایی‌کن

شکست رنگ‌کس‌ آبی ندارد زیرکاه آنجا

زمینگیرم به افسون دل بی‌مدعا بیدل

در آن وادی‌که منزل نیز می‌افتد به راه آنجا

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: بیدل نشر نگاه | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۷ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

جلالدین نوشته:

در بیت ۳ مصراع اول عبارت محفل “محفان ” ثبت شده و در بیت ۱۱ مصراع دوم کاه “گاه” ضبط گردیده.

لازم به ذکر است اعاظم اساتید بیدل شناس این غزل را به عنوان غزل آغازین دیوان میشناسند.

پاسخ: با تشکر، تصحیح شد. در مورد ترتیب، در نسخهٔ مورد استفادهٔ ما نیز در ابتدای دیوان بوده که با مرتب‌سازی کامپیوتری بر اساس قافیه جایش تغییر کرده.

مصطفی پورکریمی نوشته:

سلام
من احتمال می دهم در مصرع دوم بیت دوم ” می مالد” صحیح باشد.که با “سر به مهر مالیدن” هم بیشتر مربوط می شود .لطفا نتیجه را به من اطلاع دهید.

ناشناس نوشته:

طبق نسخه ی علیرضا قزوه در بیت “ز طرز مشرب عشاق . . . ” به جای بی نوائی بی ریائی آمده، نکته ی دیگر این که ترتیب بیت ها از بیت پنجم به بعد متفاوت است.
بیت پنجم “بسعی غیر . . . ”
بیت ششم “خوشا بزم . . . ”
بیت هفتم “ز طرز مشرب . . . ”
بیت هشتم “ز بس فیض . . . ”
بیت نهم “بکنعان هوس . . . ”
بیت دهم “خیال جلوه . . . ”
بیت یازدهم “دل از . . . ”
بیت دوازدهم “زمینگیرم . . . “

حسین علینقی نوشته:

این غزل را می توان از غزل های بسیار خیال انگیز و مشکل بیدل بدانیم به قدری که گاه معنا اصلاً مشخص نیست و گاه نازک خیالی ها به قدری زیاد است که هیچ معنایی به دست نمی آید. در این غزل گوشـه هایی از تفکرات عرفانی شاعر را نیز می توان مشاهده کرد.

عبدالغفار نوشته:

بیت ۳ مصراع اول کلمهٔ محفل هنوز هم تصحیح نشده است .

پرویز شاه محمدی نوشته:

به اوج‌کبریاکزپهلوی عجز است راه آنجا
سر مویی‌گراینجا خم‌شوی بشکن‌کلاه آنجا
.
با عرض درود ؛ برداشت من از بیت اول چنین است و اگر اشتباه تعبیر کردم لطفاً به بزرگواری تان ببخشید.
به قله های بُلندیی که به بارگاه رب الجلیل منتهی میشود و نائل آمدن بنده خاکی به آن مقام والا فقط از راه عجز و خشاعت و تسلیمی مطلق به اوامر صانع لم یزلی است؛ اما اگر به اندازه ای مویی در اینجا نزد اغیار خم شویم و خاشع اغیار شویم پس در عرصات جایگاهی برای ما نخواهد بود , در آنجا دیگر چتر رحمت ذوالجلال
بالای سر مان نخواهد بود و شرمسار و خجل خواهیم بود ,
الهی پرده رازم در حشر نَدَرانی تویی ستار.

سارا نوشته:

در بیت دوم می بالد صحیح است، و واژه مهر هم نباید با ضمه خوانده شود، بلکه مهر به معنی عشق و محبت است. معنای بیت می شود: مانند شبنم نگاه در آنجا به عشق اشک سرببند می کند. یعنی نگاه اشک آلود در آنجا سربلند می کند مثل شبنم که چون اشک آلود است تبخیر می شود وبالا می رود.

کانال رسمی گنجور در تلگرام