گنجور

غزل شمارهٔ ۵۲

 
عطار
عطار » دیوان اشعار » غزلیات
 

عزم آن دارم که امشب نیم مست

پای کوبان کوزهٔ دردی به دست

سر به بازار قلندر در نهم

پس به یک ساعت ببازم هرچه هست

تا کی از تزویر باشم خودنمای

تا کی از پندار باشم خودپرست

پردهٔ پندار می‌باید درید

توبهٔ زهاد می‌باید شکست

وقت آن آمد که دستی بر زنم

چند خواهم بودن آخر پای‌بست

ساقیا در ده شرابی دلگشای

هین که دل برخاست غم در سر نشست

تو بگردان دور تا ما مردوار

دور گردون زیر پای آریم پست

مشتری را خرقه از سر برکشیم

زهره را تا حشر گردانیم مست

پس چو عطار از جهت بیرون شویم

بی جهت در رقص آییم از الست

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

هژیر مهرافروز » من خانه نمی دانم » بازار قلندر

وحید تاج » عطار » تصنیف مست مست

گلهای رنگارنگ » شمارهٔ ۲۱۱ » (سه گاه) (۰۸:۵۵ - ۱۸:۱۶) نوازندگان: علی تجویدی (‎ویولن) خواننده آواز: بنان، غلامحسین سراینده شعر آواز: عطار (غزل) مطلع شعر آواز: عزم آن دارم که امشب نیمه مست

گلهای رنگارنگ » شمارهٔ ۲۹۹ » (ماهور) (۱۱:۵۲ - ۲۲:۰۹) نوازندگان: جلیل شهناز (‎تار) خواننده آواز: قوامی (فاخته‌ای)، حسین سراینده شعر آواز: عطار (غزل) مطلع شعر آواز: عزم آن دارم که امشب نیمه مست

یک شاخه گل » شمارهٔ ۵۳ » (بیات اصفهان) (۱۰:۰۹ - ۱۱:۲۰) خواننده آواز: گلپایگانی، سیّدعلی‌اكبر سراینده شعر آواز: عطار (غزل) مطلع شعر آواز: عزم آن دارم که امشب نیمه مست

برای معرفی آهنگهای دیگری که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۳۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

سید وحید اطیابی نوشته:

بیت ۴ مصرع دوم “توبه تزویر ” به جای “توبه زهاد” صحیح تر است زیرا هم وزن شعر رعایت شده است و هم با بیت قبلی نیز همخوانی پیدا می کند (پرده پندار دریده می شود و توبه تزویر شکسته می گردد).

پاسخ: با تشکر، وضعیت حاضر از لحاظ وزنی مشکل ندارد. برای تغییر نیازمند استناد به نسخهٔ چاپی هستیم.

فرهاد اشتری نوشته:

بسمه تعالی
با توجه به مرتبت عرفانی و رفعت مقام عطار در سلسله سالکین خاص حضرت دوست به نظر میرسد (تصور میکنم)، لفظ “مست مست” بجای “نیمه مست” در مصرع نخست بیت اول دارای اعتبار بیشتر باشد، ضمناً در مصرع دوم بیت دوم نیز لفظ “یک ساعت” برای باختن هر چه هست بدلیل انعکاس زمان (با توجه به منزلت و عزم صادق عطار) غیر مأنوس مینماید لذا من فکر می کنم بیان مصرع مذکور بشکل “پس بضاعت من ببازم هر چه هست” اولیتر و به مقصود ایشان نزدیکتر باشد زیرا لفظ “هر چه هست” میتواند به نکوئی نقش توصیفی را برای “بضاعت” ایفا نماید، من برای اظهار نظر خود مستند قابل ارائه ای ندارم الی شناخت بسیار ناچیزی که من فکر میکنم از معرفت دارمیباشم از اساتیدی که مرا ارشاد خواهند فرمود قبلاً متشکرم.

پاسخ: متشکر، به نطر می‌رسد پیشنهادهای شما می‌تواند تفاوت نسخه‌ها و نقلها را برساند، در این گونه موارد بر خلاف اشتباهات تایپی یا غلطهای املایی ما متن را تغییر نمی‌دهیم تا یکدستی اشعار از لحاظ مطابقت با منابع اولیه حفظ شود و حاشیه‌ها آنچه را باید به مخاطب برسانند می‌رسانند.

طاهره نوشته:

استاد شهرام ناظری این غزل را خیلی زیبا خوانده اند

گیله مرد نوشته:

در جشن هنر توس به سال ۱۳۵۶این غزل توسط استاد شجریان خوانده شده که در آن نیز از الفاظ”مست مست” و “توبه ی تزویر ” استفاده شد.

بی من نوشته:

سلام
خطاب به آقای اشتری باید بگم با توجه به سیری که در اشعار عطار داشته ام گمان نکنم ایشان را در سیرسلوک مرتبی باشد یا اگر به علم بوده به عمل نبوده است
یاعلی

فرخ نوشته:

آقای بی من در مورد سیر و سلوک عطار ابهاماتی را عنوان کرده بودند که من تا بحال از کسی نشنیده بودم. اگه سند و مدرکی دارید لطفا رو کنید. چراکه عرفان که در قدیم در نزد قشریون مذموم بوده و هست. الان هم قشریون چون مخالفت صریح با تصوف رو تیشه به ریشه خود زدن میدانند، رو به گمراه کردن مردم و آلوده کردن اطلاعات آنان آورده اند.
یا علی

مجید نوشته:

بهترین اجرای آوازی این اثر آوازیست در ابوعطا با صدای علیرضا افتخاری به همراهی سه تار جلال ذوالفنون. ( البوم سرمستان )

کامران رشتیانی نوشته:

به نظرمیرسه که :نیمه مست یعنی هنوز مست مست نشده ولی نگران نیست چون یک کوزه از درد(ته نشین شراب )به دست داره و رقصوار داره می ره که به بازار قلندر برسه جایی که باید به یک آن هرچه هست و ببازه و و از جلد من های تزویری و تفاخر بیرون بیاد و توبه زهاد رو بشکه چون که داره شراب می خوره چونکه داره آتش میزنه به هرچه دلش قرار گیرد بی دوست
خوشا عاشقی خوشا رستن خوشا مجنونی

امین کیخا نوشته:

بی من )اگر عطار نبود امروز شیخ بولحسنو یا شیخ خرقانی را نمیشناختیم بیشتر انچه استاد فرزانه شفیع کدکنی اورده اند از شیخ خرقانی از عطار است،. باشد که بیشتر بیاندیشیم و أستورا بگوییم

امین کیخا نوشته:

استوار بگوییم

وحید نوشته:

در مصرع اول به جای نیم ،نیمه صحیح است و خوانندگان توجه دارند که ترکیب «امشب نیمه» مغلوب شده «نیمة امشب» است.

ناشناس نوشته:

از نظر معنی‌, “توبه زهاد” صحیح تر است، یعنی‌ “توبه‌ای که زاهدان می‌‌کنند را باید شکست”. “توبه تزویر می‌‌باید شکست” معنی‌ درستی‌ نمی‌‌دهد، یعنی‌ “توبه‌ای که برای تزویر نکردن شده را باید شکست و تزویر کرد” که معنی‌ درستی‌ نیست.

محمد رشیدی نوشته:

با سلام
در بیت اول ( نیم مست ) صحیح میباشد بدلیل انکه مست مست نمی تواند( پای کوبان ) و طبق بیت دوم ( بازار قلندر ) را پیدا کند ( چون مست مست هوش و حواس درستی ندارد)
در ثانی استادهای محترمی مثل شجریان و ناظری و……
جهت زیبای موسیقی و اثر خود امکان تغیراتی را درشعر داده که دلیلی بر اشتباه شعر اصلی نمی باشد .

مژده نوشته:

با عرض سلام خدمت ادب دوستان بزرگوار.بعضی از دوستان در بیت چهارم به دلیل نامفهوم بودن معنی ظاهری بیت ترکیب”توبه تزویر” ( توبه ای که از روی ریا باشد )را مناسب تر از “توبه زهاد “دانستند که از نظر بنده همان توبه زهاد صحیح تر می نماید فهم این بیت نیاز به دانستن عقیده عطار و برخی از عرفای اهل سکر (مستی)دارد عطار توبه کردن را نشان از هوشیاری عارف می داند چرا که شخص اگر هوشیار باشد متوجه بدی کارش میشود و توبه میکند درحالیکه شاعر در این غزل طرفدار سکر و مستی است و از ساقی میخواهد که شراب فرح بخش به او بدهد تا مست و مدهوش شود به این طریق شاعر می خواهد فنا فی الله را توضیح دهد چنانچه مولوی در داستان پیر چنگی آنجا که پیر چنگی از کرده خویش پشیمان می شود و شروع به گریه و زاری می کند می فرمایید:”پس عمر گفتش که این زاری تو/ هست هم آثار هشیاری تو//راه فانی گشته راهی دیگر است / زانکه که هشیاری گناهی دیگر است” علاقه مندان می توانند رجوع کنند به مقاله ای با عنوان توبه از دیدگاه عطار

شمس الحق نوشته:

بنده هم از فرمایشات بی من حیرت کردم ، کافیست به آنچه که مولوی در خصوص عطار گفته است عنایت کنند ، سیر و سلوک عطار بر ایشان معلوم میشود که مشهور ترین آنها اینست :
هفت شهر عشق را عطار گشت / ما هنوز …
مولوی در مثنویش و هم در دیوان از سه یا چهار تن از بزرگان ماضی خود بنام یاد کرده است که تا آنجا که بخاطر می آورم عطار است و سنایی و خرقانی و بایزید .

بسام نوشته:

متاسفانه حاشیه ی ۱۲ شامل بی ادبی است

بسام نوشته:

سلام
این غزل فوق العاده زیبای عطار نیشابوری را دو خواننده ی محبوب من خوانده اند
یکی استاد شهرام ناظری در آلبوم گل صد برگ که در آواز بیات ترک همراه با سه تار خوانده است
و دیگری استاد محمد رضا شجریان در آلبوم جان جان که در آواز مثنوی مخالف سه گاه و آواز حدی و پهلوی همراه با تار خوانده است .

داوود نوشته:

این غزل را هژیر مهرافروز هم به خوبی خونده.

ناشناس نوشته:

استاد رضوی سروستانی نیز این غزل را خیلی زیبا خوانده اند

شمس الحق نوشته:

سلام
اگر بسام عزیز صلاح دید لطفاً بفرماید که کدام بخش از حاشیه شماره ۱۲ را بی ادبی پنداشته است .

ناشناس نوشته:

معنی شعر را بگذازید

علی نوشته:

این شعر صحیح میباشد .به این خاطر که نیمه مست کسی که هم هوش حواس هنوز داره .و میتونه بد خوب رو بفهمه دردی بدست دردی ته نشین شراب که خوردنش سخت هست . وهرچی خورده هنوز نتونسته مست بشه . این نشان از مرتبه عرفانی عطار داره .که بقول گفتنی پیاله ظرفیتش هنوز پرنشده یا پر نمیشود . این که اقای شجریان خوندن روی معنی شعر تاثیر اشتباه داره اینجا که عطار میگه ببازم هرچه هست منظور همینه که تا خراب نشی اباد نمیشی نمیدونم تونستم منظور رو برسونم یانه .

کیانوش نوشته:

با سلام. در خصوص بیت چهارم این غزل در دیوان عطار تصحیح استاد نفیسی چاپ سوم انتشارات پورصائب توبه تزویر نوشته شده است.

سعید نوشته:

با درود به همه ی عزیزان اندیشمندی که حاشیه نگازی کرده اند
دوستان گرامی لطفا توجه به معنی بنمایید چون در هر نسخه ویا تصحیحاتی که صورت می گیرد بعضا به اعتبار
ذوق هم هست ولی دعوایش می ماند برای نسل بعد
دقت کنید:
شیخ اجل آیا اصلا فرموده : بنی آدم اعضای بک دیگرند
یا: بنی آدم اعضای یک پیکرند ؟
نمیگویم در ظاهر تفاوت ندارد ولی آیا حق مطلب ادا نمی شود؟
مثلا همین غزل آیا مست مست یا نیمه مست نباید مرا به لب کلام برساند؟
هدف اگر پند واندرز است که خواجه شیراز به زیبایی
هرچه تمام تر فرموده
راهی بزن که آهی بر ساز آن توان زد
به امید تن درستی هر چه اندیشمند پاینده خردورزی

صدرا نوشته:

به نظر من ترکیب نیم مست یا نیمه مست نیست. درست این ترکیب شب نیم یا شب نیمه است. یعنی نیمه شب امشب مست سر به بازار قلندرها نهم

صدرا نوشته:

امشب نیم درست است یعنی نیمه شب امشب. نه نیم مست

خسرو نوشته:

زیباترین اجراى این غزل از استاد بنان است در دستگاه سه گاه، همراه با ویلن على تجویدى در گلهاى رنگارنگ ٢١١.

جمال طا8ر نوشته:

“توبه زهاد می باید شکست”؟!!
کس چگونه تواند توبه کسان دیگر”زهاد”را بشکند
“توبه” ای را که کس ازروی”تزویر” و ریا کرده است باید بشکند
این شعررا اولین بار حدود۵۰ سال پیش خوانده ام. و”توبه تزویر می باید شکست” دریادم بوده است

آرش نوشته:

محضر جناب استاد بی من؛
اندر این دایره صاحبنظران حیرانند…
” کس نمی داند چه کس اندر کجاست ؟

ناشناخته نوشته:

می گویند و بر گردن آنان که می گویند::
هفت مرغ پخته را عطار خورد
عده ای در حسرت یک جوجه اند

سعید نوشته:

قابل توجه دوستان بزرگوار ، این غزل علاوه بر اساتید شهرام ناظری ، شجریان ، افتخاری و رضوی سرستانی ، به صورت تصنیف توسط بهرام باجلان در آلبوم مونس جان (با آهنگسازی جمشید عندلیبی) به زیبایی هرچه تمام اجرا شده است.

بختیار نوشته:

آاقای بی من خیلی نظر بی معنی دارد لازم به توضیح هم نیست. نیمه مست صحیح است تا در خانقاه مست مست شود (خاصیت بشری اینگونه است . پرداختن به امورات روزمره سالک را از مستی میکاهد و برای جبران مافات باز به میکده پناه میباید برد) . یک ساعت نزدیکتر است زیرا سالک در واقع ساعتی از شبانه روز را در خانقاه میگذراند و باقی وقت که در خانقاه نمیبوده است دوستان نباید فکر کنند که منظور از مستی و می و میکده و پیر و ساقی فقط جنبه سمبلیک دارد خیر در جهان واقع تمامی این نمادها نمود دارد منظور از بازار قلندر مثلا خانقاه اهل طریق میباشد که هنوز هم در مناطقی که تصوف پابرجاست به همان منوال برقرار است.منظور از کوزه قلب سالک است و شراب معرفت الهی در اثر توجه پیر طریقت.توبه زهاد صحیح است

کانال رسمی گنجور در تلگرام